محتوای صفحه متن کامل ارسالی
عنوان درخواست: مقایسه هوش حرکتی جسمانی ، تبحر حرکتی و اضطراب در د
نشانی الکترونیکی فرستنده: elaheh.tavakoli2015@gmail.com
تاریخ ارسال: 1402/11/5
تعداد کلمات: 20607
درصد شباهت: 57%
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1- مقدمه
یکی از تغییرات مهم در زندگی امروزی، افزایش تعداد مادران شاغل در بیرون از منزل است. از سال 1950 به بعد تعداد زنان شاغل در کشورهای صنعتی چون امریکا تا 70 %افزایش یافته است. مهم ترین دلیل افزایش این درصد از مادران شاغل مسائل اقتصادی و مالی است. از یک طرف تمایل به بهبود سطح زندگی خانوادگی و از طرف دیگر افزایش هزینه های زندگی باعث شده والدین، هر دو برای افزایش سطح درآمد خانواده
شاغل باشند. از عوامل موثر دیگر عبارت است از بالا رفتن سطح تحصیلات زنان و تمایل آنها به استقلال مالی، داشتن جایگاه اجتماعی و رشد اجتماعی-فرهنگی آنها (1). این زنان علی رغم داشتن مسئولیت هایی مثل تربیت فرزند و انجام امور منزل، همانند همسران خود در بیرون از منزل نیز کار می کنند. سلامت روانی مادران به خصوص مادران شاغل می تواند نقش مهمی درانجام وظایف آنها به خصوص تربیت فرزند داشته باشد. مطالعات نشان داده است که بین ویژگی هایی مثل امید به زندگی، اضطراب و نشانه های بدنی زنان شاغل و خانه دار تفاوت معنی داری وجود ندارد ولی این تفاوت درباره‌ی عملکرد اجتماعی آنان معنی دار است (2). در حال حاضر بسیاری از زنان در جوامع مختلف، شاغل هستند و شغل خود را به دلیل کسب درآمد، ارتباط با رشته تحصیلی و یا صرفا رسیدن به شغل موردعلاقه و به روز بودن در جامعه انتخاب کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد درصد قابل ملاحظه ای از زنان شاغل بنا به دلایل مختلفی مثل مشکلات اقتصادی مجبورند چند ماه پس از تولد فرزندشان به محل کار خود بازگردند. پس مادران شاغل مسئولیت سنگین تری دارند زیرا هم باید داخل منزل و هم خارج از منزل وظایف خود را به بهترین شکل انجام دهند. از طرفی مادر وسیع‌ترین دنیای روانی و اجتماعی کودک است و از نظر فرزند همچون کسی است که از تمام نقاط این جهان اطلاع دارد (3). پژوهش های متعددی به بررسی پیامدهای منفی اشتغال مادران بر سلامت آنان و نوجوانان پرداخته اند و نتایج حاکی از آن است که اشتغال مادران میتواند تأثیر منفی در زمینه هایی نظیر سلامت روان و رضایت زناشویی،، استرس و احساس ناکارآمدی در نقش مادری داشته باشد (4).



نوع فعالیت مادران نقش دوگانه ای در تسهیل رشد و به تبع آن هوش حرکتی کودکان دارد. بنظر می‌رسد که ارتقاء فعالیت‌های بدنی مادران، می‌تواند به بهبود هوش حرکتی کودکان کمک نمایند .(5)

اختلال در هوش حرکتی می تواند منجر به مشکلات عدیده‌ای در کودکان شود ، نارسایی حرکتی ریشه اصلی پاره‌ای از اختلالات کودک است به طوری که کودک درحال تلاش برای چیزی است که دیگران از وی انتظار دارند ولی چون او محدودیت در هماهنگی حرکات و برنامه‌ریزی آنها دارد، نمی‌تواند انها را برآورده کند و چون نمی‌تواند مورد عتاب و طعنه و سرزنش گروه همسالان و معلمین و جامعه خود قرار می‌گیرند و این موضوع خود عاملی برای ایجاد اضطراب در کودک می‌گردد (6).

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مولفه‌های هوش‌های چندگانه به خصوص هوش حرکتی با تبحر حرکتی دارای رابطه مثبت و معنادار می‌باشند (7). از سویی تبحر حرکتی شامل حرکتی توالی از حرکات ماهیچه ای است. نوشتن، راه رفتن، و راندن دوچرخه مواردی از مهارت‌های حرکتی هستند، شامل مهارت حرکتی درشت در این حرکات نیرو نقش عمده را دارد. یعنی حرکاتی که مستلزم هماهنگی دقیق عضلات به هنگام انجام اعمال درشت می‌باشد به عبارتی ماهیچه‌های بزرگ بدن رشد یافته‌تر از عضلات کوچک تر بدن می باشد و انجام مهارت نیازمند استفاده از یک دستگاه بزرگ می‌باشد مانند مهارت بنیادی راه رفتن و دویدن. مهارت‌های حرکتی ظریف حرکاتی که مستلزم هماهنگی عضات به هنگام انجام اعمال دقیق و ظریف میزان سرعت است(8) و همانطور که گفته شد عدم توانایی در هماهنگی با گروه همسالان، ممکن است که اثرات سوء و ناخوشایندی برای کودک داشته باشد.



2-1- بیان مساله
با توجه به نقش قابل توجه مادران بر رشد روانی، اجتماعی و جسمی فرزندان، در سال 2014 مطالعه ای با هدف تعیین و مقایسه مشکلات رفتاری فرزندان بر اساس داشتن مادران شاغل یا خانه دار انجام شد و یافته ها نشان داد نگرانی، اختلال خواب، نافرمانی و مشکل در خوردن در بین نوجوانان دارای مادر شاغل بیشتر بود(9). شاغل بودن مادر موجب اختلال در شکل‌گیری وابستگی عاطفی فرزند نسبت به مادر می‌شود. حضور مادران در بازار کار و سپردن فرزندان به مراکز نگه‌داری کودک و دور بودن از آنان میتواند مشکلات زیادی را به وجود آورد. نامناسب بودن شرایط تغذیه‌ای، بهداشتی و احیاناً عدم کارآزمودگی مربیان این مراکز برای فرزندان کمبودهایی را ایجاد می‌کند که با توجه به ساعت‌های حضور کم‌تر مادر شاغل در منزل‌، جبران آن دشوار و حتی ناممکن است. امروزه، شاغل بودن مادران باعث کم‌رنگ تر شدن نقش مادری شده است. مادران شاغل به‌دلیل این ‌که بخش قابل توجهی از وقت مفید خود را به کار مشغولند و طبیعتا از فرزندان خود دور هستند یا به ‌موقع نمی‌توانند نیازهای آن‌ها را ارضا کنند و حتی زمانی که در کنار آنان هستند خسته هستند، احساس عدم اعتماد به اطرافیان در نوجوانان به‌وجود می‌آید و این امر باعث می‌شود که مراحل بعدی رشد نوجوانان نیز که مبتنی بر «احساس اعتماد است، دچار اختلال شود. پژوهش ها درباره‌ی شکل‌گیری هوش، در جریان تأثیر محیط خانواده نشان داده که نوجوانان باهوش‌تر معمولاً کسانی هستند که در خانواده‌های صمیمی رشد کرده (10) و از امکانات تربیتی و فرهنگی بیش‌تری برخوردار باشند (11). به همین سبب به پشتوانه تحقیقات انجام شده به بررسی متغیرهایی چون هوش حرکتی-جسمانی، اضطراب و تبحر حرکتی در دختران نوجوان مادران شاغل و خانه دار میپردازیم تا به این سوال پاسخ دهیم که آیا تفاوت معناداری بین میزان میانگین این متغیرها در این دو گروه یافت می شود یا خیر؟ آیا شرایط اجتماعی مادران تاثیری بر فرزندان میگذارد یا خیر؟



ما مطالعه انواع هوش را مدیون هوارد گاردنر هستیم که در سال 1983 بیان کرد که همه انسان‌ها دارای هوش‌های زیادی هستند. هوش حرکتی-جسمانی که یکی از انواع هوش عبارت است از توانایی توسعه و استفاده از مهارت های فیزیکی شخصی (12). این هوش شامل استعدادهای کار با اشیاء و بکارگیری حرکات ظریف انگشتان با دست ها و همچنین استفاده از کل بدن است. افرادی که از این هوش بهره ور هستند، بدنشان ازطریق حواس، اطلاعات را پردازش میکند و به جنب وجوش علاقه مندند (13). هوش حرکتی-جسمانی توسط بهترین ورزشکاران در رشته های ورزشی تخصصی شان به خوبی نشان داده شده است، مانند گرگ نورمن استرالیایی، تایگر وودز آمریکایی در گلف، راجر فدرر و خواهران ویلیام در تنیس. افراد با هوش حرکتی-جسمانی در این زمینه برتری دارند : فعالیت های بدنی و هماهنگی بینایی و حرکتی، تمایل به حرکت ولمس اجسام، توانایی انجام تمرینات بدنی، داشتن مهارت حرکتی فیزیکی و کسب دانش از طریق حرکت و پردازش از طریق حس بدن (14). از راه های تقویت این هوش در دوران کودکی و نوجوانی بازی با توپ، ورزش، انجام فعالیت مکرر می باشد (15) که در اکثرمواقع دردوران کودکی و نوجوانی به همراه والدین صورت میگیرد. همانطور که در قسمت بالاتر گفته شده عملکرد اجتماعی زنان شاغل نسبت به زنان خانه دار بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرد. حال در این پژوهش هدف ما بررسی هوش حرکتی-جسمانی دختران نوجوان مادران شاغل و خانه دار است که آیا شاغل یا خانه دار بودن، حضور و عدم حضور مادر در خانه تاثیری بر میزان این هوش در دختران آن ها میگذارد یا خیر ؟



همچنین تبحر حرکتی، عملکردی است شامل حرکات خاصی از عضلات بدن برای انجام یک کار خاص. این وظایف می تواند شامل پیاده روی، دویدن یا دوچرخه سواری و... باشد. برای انجام این مهارت، سیستم عصبی بدن، ماهیچه ها و مغز باید همه با هم کار کنند. تبحر حرکتی توسط جنبه های کیفی مختلف تعیین می شود و شامل هر دو رشد حرکتی درشت و ظریف است و به عنوان یک شاخص رشد حرکتی کودکان است (16). با اینکه مزایای فعالیت بدنی کاملا شناخته شده است اما میزان کم تحرکی در جهان در حال افزایش است (17). در مطالعاتی نشان داده شده است که تبحر حرکتی در نوجوانان پسر و دختر مشابه میباشد (16). از عواملی که باعث تفاوت در تبحر حرکتی میشود عوامل فردی است (18)، عواملی مانند قد، ژنتیک، وزن و .... را می توان از عوامل فردی در نظر گرفت (19). نوجوانی سن بحرانی شرکت در فعالیت بدنی در طول دوره زندگی است (20) و نوجوانان برای اجرای فعالیت ورزشی نیازمند حمایت همه جانبه والدین هستند (21). نوجوانانی که مادر شاغل دارند ممکن است اکثر وقت خود را جهت کاهش نگرانی مادر در خانه سپری کنند و وقت خود را با دنیای مجازی و بازی های رایانه ای پر کنند. در نگاهی دیگر عدم پیگیری و رسیدگی والدین شاغل به فعالیت ورزشی، کشف استعدادها و تشویق به اجرای رشته ورزشی مورد علاقه فرزند، سبب کاهش یا قطع فعالیت بدنی می شود. همین امر سبب کاهش تحرک نوجوان و افزایش شاخص توده بدنی یا BMI و در نتیجه افزایش وزن میشود. شاخص توده بدن ابزاری برای اندازه گیری وزن و میزان چاقی افراد است (18). در مطالعاتی نشان داده شده است که BMI یکی از عوامل تاثیرگذار بر تبحر حرکتی میباشد (22). با افزایش وزن و چاقی، توده ی چربی بدن را تحت تاثیر قرار می دهد و این توده های اضافی منجر به حرکت غیر بیومکانیکی بدن می شود. این امر سبب عدم تبحر در مهارت حرکتی بنیادین میشود (23). پس نوجوانان با وزن زیاد در انجام فعالیت بدنی و حرکات سخت و دشوار معمولا دچار شکست شده وبه نوبه خود سبب عدم تبحر و پیشرفت در مهارت های حرکتی می شود (24). باتوجه به مطالعات انجام شده این سوال مطرح می شود : آیا تفاوت معنا داری در تبحر حرکتی دختران نوجوان با مادر شاغل و خانه دار وجود دارد؟ آیا شاغل یا خانه دار بودن، حضور و عدم حضور مادر در خانه تاثیری بر میزان این متغیر در دختران آن ها میگذارد یا خیر ؟



در ادامه نیز با توجه به اهمیت کنترل اضطراب در دوره نوجوانی این متغیر نیز مورد بررسی قرار می گیرد، اضطراب اختلالی است که در دور ه نوجوانی رشد چشمگیری پیدا می کند . شاید بتوان اضطرب را به عنوان احساس رنج آوری و دلشوره آوری ارتباط دارد که نسبت به یک شیئ نامعین یا یک موقعیت پرخطر بوجود می آید. در چاپ چهارم کتاب مرجع راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی (DSM_IV)، اضطراب را نگرانی از پیش به وجود آمده نسبت به خطرهای آینده که هنوز اتفاق رخ نداده است، تعریف میکند (25). اضطراب از شایعترین اختلالات روانپزشکی در دوران نوجوانی است. پژوهش های محققان نشان می دهد که حدود 22-10 % از نوجوانان ممکن است انواع اختلالات اضطرابی را با شدت های مختلف تجربه کنند و این اختلال اغلب از سنین پیش خردسالی شروع و در نوجوانی بیشتر توسط شخص نشان داده میشود (26). پژوهش ها حاکی از آن است که هرچه محیط خانواده شرایط و روابط صمیمانه تری را داشته باشد وشرایط به گونه ای باشد که اعضای خانواده بتوانند به راحتی احساسات خود را بیان کنند، احتمال ابتلای فرزندان را به اضطراب و افسردگی کمتر خواهد کرد (25). مطالعات نشان داده است که اضطراب والدین و نگرش فرزندان آنها از روش های تربیت فرزند والدینشان, نقش مهمی در اضطراب فرزندان دارد (27). تحقیقات مربوط به ادراک پذیرش- طرد والدین نشان داده است که نوجوانان مضطرب، پدر و مادران خود را بیشتر طرد کننده ادراک میکنند (28). از طرف دیگر مادران نوجوانان غیرمضطرب نسبت به مادران نوجوانان مضطرب، ملایمت و پذیرش بیشتری در تعاملات خود با کودک دارند (29). بنابراین باتوجه اهمیت متغیرهای مورد نظر در دوره نوجوانی، برخی نتایج متناقض پژوهش‌ها در این زمینه، چالش های موجود و اهمیت این متغیرها در طی کردن مسیر موفقیت در زندگی- سوالی که مطرح می شود این است که آیا شاغل یا خانه دار بودن مادران تاثیری بر میزان اضطراب، تبحر حرکتی و هوش حرکتی-جسمانی دختران نوجوان این مادران دارد یا خیر؟



3-1- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
دین اسلام برای دختران و زنان اهمیت ویژه‌ای قائل است و سفارش‌های فراوانی در این مورد نیز از ائمه(ع) در متون دینی و روایات آمده است. در روایات اسلامی، پسران نعمت‌های خدا و دختران حسنات الهی ذکر شده‌اند. پیامبر(ص) نیز در این مورد فرموده‌اند: «بهترین فرزندان شما دختران هستند (30). دختران نوجوان نقش بسیار مهمی در خانواده و جامعه دارند. آنها در آینده مسئول اداره کردن خانه هستند و وظیفه‌ی تربیت فرزندان که نسل‌های آینده هستند را نیز بر عهده دارند. دختر نوجوانی که به درستی تربیت شود وبرای ورود به اجتماع آماده باشد میتواند تاثیر خوبی بر فرزندان خود که بقای نسل های آینده هستند بگذارد؛ اما اگر این دختر در دوره‌ی تربیت خود با آسیب‌ها و مشکلات روحی و جسمی روبه‌رو شود، نمی‌توان از او انتظار داشت در آینده نقش مثبتی در خانه و اجتماع داشته باشد و فرزندانی دارای سلامت روانی و جسمی تحویل جامعه دهد؛ به‌همین علت است که تربیت دختران باید به صورت ویژه مورد توجه والدین قرار گیرد (31). از بین دوران های مختلف زندگی انسان، نوجوانی از مهمترین و با ارزشترین دوران زندگی هر فرد محسوب می شود. دوره نوجوانی به دلیل گذر از دورهکودکی به بزرگسالی دارای تحولات زیاد روانی، جسمانی واجتماعی میباشد که بر عملکرد او در بزرگسالی تأثیر میگذارد و سبب ایجاد نیازهای متفاوت مخصوص این گروه سنی خواهد شد (32). تأمین سلامت روانی دختران نوجوان، زیربنای اهداف جامعه است و توجه به دختران نوجوان و تامین نیازهای خاص آنان از اهداف خدمات بهداشت باروری بوده و شناسایی این و ارضای این نیازها، گامی ضروری برای برنامه‌ریزی‌های هدفمند است چرا که با شناسایی نیاز های ضروری دختران میتوان به تخصیص متناسب منابع و امکانات با توجه به اولویت‌ها پرداخت. مطالعات نشان داده است که خانواده نقشی حیاتی و مهم در سلامت دختران نوجوان دارد و اگر ارتباطات عاطفی بین دختران با والدین باشد این کاملا مشهود است (33). با توجه به ویژگی های بلوغ در دختران، شرایط جسمی و روانی این دوران و نیز نقش اساسی دختران درباروری، میتوان ادعا کرد که سلامت دختران نوجوان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. دوران نوجوانی در دختران، زیربنا و سرآغازی جهت دهنده برای دوره های بعدی زندگی آنها خواهد بود و تأثیر مستقیمی بر خانواده و فرزندان آنها خواهد گذاشت. از نظر صندوق جمعیت سازمان ملل متحد ، سلامت دختران، سبب شکسته شدن چرخه فقر بین نسل ها میشود و جوامع به اهداف خود که سبب توسعه ملی میشود، خواهد رسید (34). یکی از اختلالات روانی که در دوره نوجوانی به شدت شایع است، اضطراب می باشد. اضطراب در ابتدای نوجوانی می تواند منجر به بروز حساسیت در روابط بین فردی و کاهش سازگاری گردد. نوجوانان مضطرب به ویژه دختران مشکلات روانشناختی بیشتری نسبت به گروه همسالان خود تجربه می کنند (35). از دیگر عوامل پر اهمیت، برخورداری از تبحر و هوش حرکتی در دختران است، چرا که لازمه ی اجرای فعالیت بدنی منظم و موفق برخورداری از هوش و تبحر حرکتی می باشد. همچنین در مطالعات نشان داده شده است دختران نوجوانی که فعالیت بدنی بیشتر ومنظمی دارند از عزت نفس بیشتری برخوردارند و این عزت نفس در تأمین سلامت روانی آنها و داشتن تصور مثبت از خود و پیدایش حسی ارزشمند است که سبب موفقیت آنها می‌گردد. (36). لذا با توجه به اهمیت هوش حرکتی در زمینه توانمندی در اداره‌ی با مهارت جنبش‌های بدنی و به کارگیری متبحرانه ابزار و وسایل و همینطور تبحر حرکتی در جهت کسب توانایی انجام مهارت های مختلف حرکتی به صورت پایدار و ماهرانه در افراد به خصوص نوجوانان و توجه به این امر که نقص در هر کدام از این موارد باعث بروز مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و یا اختلال در عملکرد تحصیلی می‌شود و باتوجه به نقش اساسی مادران بر تربیت فرزندانشان و اهمیت فعالیت بدنی آنها و سلامت روانی آنان این پژوهش با هدف مقایسه هوش حرکتی_جسمانی، اضطراب وتبحر حرکتی در دختران نوجوان با مادر شاغل وخانه دار انجام شد.



4-1- اهداف پژوهش:
1-4-1- هدف کلی:
مقایسه هوش حرکتی_جسمانی، اضطراب وتبحر حرکتی در دختران نوجوان با مادر شاغل وخانه دار
2-4-1- اهداف ویژه:
مقایسه هوش حرکتی_جسمانی در دختران نوجوان با مادر شاغل و خانه دار
مقایسه اضطراب در دختران نوجوان با مادر شاغل و خانه دار
مقایسه تبحر حرکتی در دختران نوجوان با مادر شاغل و خانه دار
5-1- فرضیه های پژوهش:
بین هوش حرکتی-جسمانی دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
بین اضطراب دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
بین تبحر حرکتی دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
قلمرو پژوهش
این پژوهش در بازه زمان مربوط به سال تحصیلی 1402-1403 در یکی از مدارس دخترانه دوره اول متوسطه شهر اراک انجام شد.

1-6- تعاریف مفهومی و عملیاتی:
اضطراب
تعریف مفهومی
اضطراب یا تشویش یا دلشوره عبارت است از یک احساس منتشر، ناخوشایند و مبهم هراس و نگرانی با منشأ ناشناخته، که به فرد دست می‌دهد و شامل عدم اطمینان، درماندگی و برانگیختگی فیزیولوژی است. وقوع مجدد موقعیت‌هایی که قبلاً استرس زا بوده‌اند یا طی آن‌ها به فرد آسیب رسیده ‌است باعث اضطراب در افراد می‌شود. همه انسان‌ها در زندگی خود دچار اضطراب می‌شوند، ولی اضطراب مزمن و شدید غیرعادی و مشکل‌ساز است. تحقیقات و بررسی‌ها نشان می‌دهند که اضطراب در طبقات کم‌درآمد و افراد میان‌سال و سال‌خورده نسبت به بقیه افراد بیشتر دیده می‌شود
(37).



تعریف عملیاتی
در این پژوهش اضطراب نمره‌ای است که آزمودنی در پاسخ به سوالات 40 گویه‌ای پرسشنامه اضطراب کتل کسب می‌نماید.

تبحر حرکتی
تبحر حرکتی شامل توانمندی‌های خاص شامل سرعت و چابکی دویدن، تعادل، هماهنگی دوطرفه، قدرت، هماهنگی اندام فوقانی، سرعت پاسخ، کنترل دیداری حرکتی، سرعت اندام فوقانی و زبردستی می‌باشد (38).



تعریف عملیاتی
در این پژوهش تبحر حرکتی نمره‌ای است که آزمودنی در آزمون تبحر حرکتی بروینینکس-اوزرتسکی کسب می‌نماید.
هوش حرکتی جسمانی
تعریف مفهومی
هوش حرکتی جسمانی توانایی استفاده از یک بخش یا کل بدن برای حل یک مشکل، خلق یک محصول، بیان احساسات یا همچنین عواطف، توانایی فرد برای کنترل و تفسیر حرکات بدنی به شکلی هماهنگ بین ذهن و بدن است (39).

تعریف عملیاتی
در این پژوهش هوش حرکتی جسمانی نمره‌ای است که آزمودنی در پاسخ به سوالات 36 گویه‌ای پرسشنامه هوش حرکتی- جسمانی بهرامی، مرادی، گلمحمدی و سجادی‌نژاد (1402) کسب می‌نماید.

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
1-2- هوش
مفهوم هوش در نزد افراد مختلف معانی متفاوتی دارد، با این حال وقتی صحبت از هوش می شود، بلافاصله نوعی توانایی ذهنی را در یاد انسان زنده می کند.مفهوم هوش، ماهیفت و ابعاد آن از دیرباز مورد توجه متفکفران، فلاسفه، روان شناسان و صاحب نظران تعلیب و تربیت بوده است(40). در ادامه به تعاریفی از هوش خواهیم پرداخت.



هوش چندگانه
نظریه هوش‌های چندگانه برای اولین بار توسط هوارد گارنر در سال 1983 درباره هوش و حوزه‌های چندگانه آن مطرح شد او با بیان اینکه هوش قابل سنجیدن نیست هوش انسان را بسیار گسترده‌تر بیان کرد. او نخستین اندیشمندی تلقی می شود که تمامی افراد را دارای توانایی‌های عقلانی دانسته، ادعا می‌کند، این توانایی‌ها جهت‌دهنده چگونگی یادگیری و پردازش اطلاعات در زندگی روزمره هستند. پس از توجه گاردنر به چگونگی یادگیری افراد، محققان بعدی به همبستگی میان هوش‌های چندگانه و فناوری« و مربیان نیز به تدوین موادی منطبق با هوش‌های چندگانه مبادرت ورزیدند. به عقیده گاردنر، هریک از ابعاد هوش نباید تنها به عنوان وضعیتی معین در مغز قلمداد شود بلکه هریک از آنها ظرفیت‌هایی بالقوه‌اند که حضورشان می‌تواند گونه‌های فکری متناسب با موقعیت خاص را برای افراد به ارمغان آورد و در موقعیتی فرهنگی برای حل مسئله به خدمت گرفته‌شود ؛ به نظر وی، چالش هزاره سوم این است که آیا ما می‌توانیم از قابلیت‌ها و توانایی‌های متفاوت به عنوان کانونی برای تدریس و یادگیری استفاده کنیم یا اینکه به رفتار یکسان با دانش‌آموزان ادامه دهیم؟
؟ (41).



دیدگاه‌هایی مختلف درخصوص هوش وجود دارند:
دیدگاه اول، هوش را یک توانایی کلی می‌داند؛ این در حالی است که دیدگاه دوم، هوش را توانایی یا ظرفیتی می‌داند که از عناصر و مؤلفه‌هایی گوناگون تشکیل شده‌است.گاردنر، هوش را ناشی از تفاوت افراد در فرایند یادگیری می‌داند و معتقد است که هوش را نمی‌توان به صورت کلی اندازه گیری کرد بلکه به صورت بخش‌هایی مشخص قابل اندازه‌گیری است.
درحالیکه جونگ، مبنای اساسی نظریه هوش چندگانه را مبتنی بر استقلال و برابری ابعاد هوشی دانسته، اهمیت یکسان هوش بدنی و هوش‌های منطقی-ریاضی در تأکیدهای سنتی را به طور نمونه مطرح می‌کند (42).



گاردنر و دیویس، در کتاب خود با عنوان "نسل تولید" اظهار داشتند که نظریه هوش های چندگانه اغلب با ایده سبک های یادگیری همراه است. گاردنر توضیح می دهد که این دو یکسان نیستند و از قیاس رایانه ای برای نشان دادن تفاوت بین ایده ها استفاده می کنند. برداشت های سنتی از یک هوش واحد حاکی از آن است که ذهن دارای یک "رایانه" واحد، مرکزی و همه منظوره است که گاردنر در کتاب خود بیان می کند. سپس این رایانه نحوه عملکرد افراد را در هر جنبه از زندگی خود تعیین می کند. نظریه گاردنر در مورد هوش های چندگانه می گوید که: نه تنها انسان ها چندین روش مختلف برای یادگیری و پردازش اطلاعات دارند، بلکه این روشها نسبتاً مستقل از یکدیگر هستند. از سوی دیگر، برداشت گاردنر از هوش های چندگانه، پیشنهاد می کند که ذهن دارای تعدادی "کامپیوتر" است که عمدتا مستقل از یکدیگر عمل می کنند و به توانایی های مختلف ذهنی کمک می کنند (43).

از طرف دیگر، سبک های یادگیری به شخصیت و ترجیحات یادگیری فرد مربوط می شود. گاردنر توضیح می دهد که مشکل مفهوم سبک های یادگیری این است که نه تنها فقط به صورت مبهم تعریف شده اند، بلکه تحقیقات و شواهد اندکی در مورد تأثیر آموزش تدریس به سبک ترجیحی دانش آموز در نتایج یادگیری یافته است (44).

هوارد گاردنر معتقد است که همه ما گرایش های فردی داریم (مناطقی که از آنها لذت می بریم و در آنها برتر هستیم) و این گرایش ها را می توان در یکی از هوش های ذکر شده در ذیل قرار داد. گاردنر اعتقاد داشت که دانش، هوش، منطق و استدلال‌ها معنای یکسان ندارند و دیدگاهی جدید از هوش ارائه داد. او توانایی‌های شناختی انسان را به هشت طبقه تقسیم کرد که عبارتند از:



هوش کلامی زبانی:
به توانایی استفاده از زبان، حساسیت به دستورالعمل و معنای کلمات اشاره دارد.
منظور از این هوش توانایی به کار بردن زبان گفتاری و نوشتاری به صورتی مؤثر برای بیان (اندیشه، احساس و ...) خود است. کسانی که هوش کلامی-زبانی بالایی دارند به‌خوبی می‌توانند از کلمات، به هنگام نوشتن و حرف زدن، استفاده کنند. این افراد غالباً در نوشتن داستان، به خاطر سپردن اطلاعات و خواندن مهارت دارند.



هوش منطقی ریاضی:
شامل توانایی درک نظام‌های منطقی، استدلال قیاسی، تفکر منطقی، برقراری ارتباط میان اطلاعات متنوع براساس الگوهای منطقی و بازیهای قانونمند است.




هوش فضایی -دیداری:
به توانایی بازنمایی‌های گرافیکی و ترسیمی از طریق رسانه‌های بصری اشاره دارد؛ افرادی که دارای این هوش هستند از نقاشی، مدلسازی و بازتولید اشیاء به صورت اشکال بصری لذت میبرند




هوش موسیقیایی:
به توانایی بازشناسی الگوهای آوایی توسط فراگیران اشاره دارد هوش حرکتی:
هوش حرکتی«،
شامل مهارت‌های حرکتی ظریف مانند نوشتن، نقاشی و نیز تحرک و حرکت‌های بدنی و همچنین تسلط بر عملکردهای فیزیکی است؛ این هوش، وسیله‌ای برای درک جهان خارج تلقی می‌شود.
این هوش قابلیت استفاده از بدن برای بیان (اندیشه، احساسات و ...) است. افرادی که درجه بالایی از هوش جنبشی را دارا هستند، از ژست (حالت) بدن برای تسلط به مسائل استفاده می‌کنند. کسانی که هوش حرکتی بالایی دارند در حرکت‌های بدنی، انجام عملیات و کنترل فیزیکی قوی هستند. این افراد در هماهنگ‌سازی چشم و دست مهارت دارند و افراد چالاک و تردستی هستند.



هوش درون فردی:
به توانایی شناخت درست از خود اشاره داشته، شامل دانش درباره نقاط قوت و ضعف، انگیزه‌ها، اهداف، احساسات درونی، ترسها و هیجان- ها و داشتن پرسشهای جدی درباره ابعاد مهم زندگی است




هوش میان فردی:
توانایی کارکردن و تشریک مساعی با دیگران در یک گروه کوچک و توانایی برقرارکردن ارتباط به صورت زبانی و غیرزبانی با افراد دیگر است. این هوش به استعداد درک و واکنش نسبت به خلقها، سرشت ها، نیات و علایق دیگران نیازدارد




هوش طبیعت گرا:
هوش طبیعت‌گرا هشتمین هوش ازدسته هوش های چند گانه است که درتقسیم بندی گاردنرگنجانده شده است . کسانی که ازاین هوش برخوردارند درتشخیص وتمیزدادن پوشش های گیاهی وجانوری مناطق مختلف وموارد دیگر در طبیعت مثل سنگ ها ،ابرها مهارت دارند. این افراد از کوهنوردی و رفتن به پارک های طبیعی ( جنگلی) لذت می برند
(44).



نظریه هوش چندگانه می‌تواند ابزاری برای خودتأملی دانش آموزان و درک خویشتن تلقی شود. با ظهور نظریه هوش چندگانه، مربیان می‌توانند با به کارگیری برخی راهبردها در کلاس درس نسبت به پرورش مخاطبان یادگیری و همچنین، تربیت افرادی با تفکر انتقادی مبادرت کرده، با آگاه شدن از صالحیت‌های دانش آموزان، آنها را در فرایند آموزش درگیرکنند. گاردنر نیز موفقیت در انجام امور را به استفاده ترکیبی از هوش‌های متفاوت، معطوف دانسته، موفقیت شغلی افراد را در استفاده همزمان از جنبه‌های هوشی مختلف مطرح می کند (41).



هوش حرکتی:
رشد حرکتی شاخه‌ای از رفتار حرکتی است که به تغییرات پیشرونده در رفتار حرکتی در سراسر دوره زندگی اطلاق می‌شود که حاصل تعامل بین نیازهای تکلیف، ویژگی‌های بیولوژیکی فرد و شرایط محیطی است. مهمترین دوره رشد حرکتی در میان دوره‌های زندگی، کودکی است و رشد مؤثر نیز از مهمترین مراحل مهارت‌های حرکتی بنیادی رشد حرکتی در اوایل کودکی به‌شمار می‌رود. این مهارت‌ها که شامل مهارت‌های جابه‌جایی، استواری و کنترل دستی است، زیربنای مهارت‌های حرکتی پیشرفته و مهارت‌های ورزشی محسوب می‌شود. سنین پیش‌دبستانی و دبستان از دوره‌های حساس رشد مهارت‌های حرکتی بنیادی است. تبحر در اجرای مهارت‌های حرکتی پایه، عاملی اساسی برای موفقیت افراد در اجرای فعالیت‌های روزمره، بازی و مهارت‌های ورزشی است. بنابراین، نه‌تنها فعالیت‌ها و مهارت‌های ورزشی نیازمند اجرای درست و دقیق مهارت‌های حرکتی پایه است، بلکه این مهارت‌ها برای انجام فعالیت‌های روزمره زندگی ضروری‌اند
(45).



میان انواع هوش‌ها، هوش حرکتی شامل استعدادهای کار با اشیا و به کارگیری حرکات ظریف انگشتان یا دستها و همچنین استفاده از کل بدن است. گاردنر می گوید: این دو استعداد کانون‌های جداگانه ای در مغز دارند اما به طور کلی این دو مهارت تمایل دارنددست به دست هم دهند (13).



افرادی که از این هوش بهره‌ور هستند، بدنشان از طریق حواس، اطلاعات را پردازش می‌کنند و به جنب و جوش عالقه‌مند هستند. هنگام صحبت بیشتر از حرکات بدنی برای انتقال مفاهیم استفاده می کنند، بیشتر اوقات فراغت شان را بیرون از منزل سپری می کنند، موقع صحبت مخاطب را با دست لمس می‌کنند. این افراد از مهارت‌های خوب ماهیچه‌های بزرگ و کوچک برخوردارند. از ورزش، رقص و فعالیت های حرکتی لذت می‌برند. برای انتقال و تبادل اطلاعات ترجیح می‌دهند به صورت عملی و نمایشی صورت بگیرد. برای نشان دادن و انتقال هیجانات روحی و حالات روانی از حرکات موزون استفاده می کنند. در یکی از ورزش ها معمولا جلودار هستند. در کلاس به خاطر حرکات به ظاهر اتفاقی اغلب با بچه‌های بیش‌فعال اشتباه گرفته می‌شوند، از خیاطی، بافندگی، مکانیکی، نجاری و ... خوششان می‌آید. کلیه‌ی فعالیت‌هایی که با حرکات فیزیکی مرتبط است و با کورتکس مغز که حرکات بدنی را کنترل می کند در ارتباط است، در حوزه این هوش می‌باشد (46).



در راستای توجه به این هوش، باید اذعان داشت که کنجکاوی و تلاش فکری از مشخصات فطری کودکان است. اما متاسفانه با ورود به مدرسه و پس از چند سال حس کنجکاوی بسیاری از کودکان فروکش می‌کند. دانش آموزان در منزل، مدرسه و جامعه به سرعت می آموزند که از پرسش‌های خود صرف نظر کنند، و در عوض به دنبال سوال‌ها و پاسخ‌هایی باشند که معلمان به آنها علاقه نشان می‌دهد، ولی باید دانست که کودکان به طور انفعالی کسب دانش نمی‌کنند بلکه آنها از طریق فعالیت و کنش متقابل با محیط دست به خلق چیزهایی می زنند که پیاژه آن را ساخت‌های ذهنی می نامد. کودک در تعامل با محیط دیر یا زود با تناقضات روبه‌رو می‌شود یعنی با مسائلی برخورد می‌کنند که در ساختار فکری موجود نمی‌گنجد این تناقض ها باعث ایجاد حالت عدم تعادل در او می‌شود و این عدم تعادل او را به تفکر و فعالیت وا می دارد. این حالت روانی هم در بزرگسالان به وجود می‌آید و هم در کودکان. اما کودکان به دلیل حضور کمتر در محیط با سرعت بیشتری در حال ساختن ساخت‌های شناختی در ذهن خود هستند و این حالت عدم تعادل در کوچک ترین مسائل زندگی آنها نیز بوجود می‌آید.در چنین افرادی، حس تعادل خوب است و هماهنگی چشم و دست بالاست (مانند بازی با توپ و یا میله تعادل) ایشان از طریق تعامل با محیط اطراف قادر به یادآوری و پردازش اطلاعات هستند. همچنین، علاقه زیادی دارند که قطعات یک شی را از هم جدا کنند و دوباره آنها را سر جای خود قرار دهند. به لمس حساساند و به حرکت علاقه دارند. بهترین افکار هنگامی به سراغشان می‌آید که مشغول کار فیزیکی هستند. معمولا آرام و قرار ندارند، ترجیح می دهند با لمس کردن اشیا را بشناسند. لذا همانطورکه گفته شد متأسفانه در بعضی، این نوع هوش به عنوان استعداد یادگیری نادیده گرفته می‌شود و لقب بیش‌فعالی به آن ها داده می‌شود (47).



دانش آموزان ممکن است کتاب‌ها و جزوه‌های خود را خارج از مدرسه در گوشه‌ای رها کنند، اما همیشه و همه جا جسم خود را همراه دارند، بنابراین، بافت روش‌هایی که به دانش آموزان کمک می‌کند فرآیند آموزش را به صورت ناخوداگاه انجام دهند، در افزایش یادسپاری و شناخت آنها بسیار مؤثر است. انواع و اشکال متنوعی از فعالیت ها و فرصت‌های یادگیری را می‌توان برای رشد و پرورش هوش بدنی- جنبشی دانش‌آموزان در نظام آموزش و پرورش ایرانی پیشنهاد و ارائه کرد. در واقع، انواع فعالیت‌های عملی و حرکتی مانند نمایش‌های بدون کلام (پانتومیم)، نمایش‌های کلاسی، بازی‌های گروهی و رقابتی، باغبانی، آشپزی، حرکات و نرمش‌های بدنی، تمرینات هوشیاری بدنی، تایپ، بازیگری، کاربرد صنایع دستی، زبان بدن، تجربه‌های لمسی، تصویربرداری هنری، گردش‌های علمی، نمایش و ایفای نقش و دستوری اشیاء بستر مساعدی را برای توجه به پرورش هوش حرکتی در برنامه های درسی فراهم می کند (48).



هوش حرکتی از طریق اعمال حرکتی با هدف ایجاد می شود. این اعمال با کارآیی خلاقیت مشخص می‌شوند. تحرک انسان غنی و چند شکل است. این حرکات شامل حرکاتی است که به افراد امکان می دهد با انواع مختلف محیط (طبیعت ، کار و غیره) یا از نظر تحرک ورزشی در رشته‌های مختلف ارتباط برقرار کنند. بهترین دوره برای رشد هوش حرکتی از بدو تولد تا حدود 11 سالگی می‌باشد. برعکس، کم‌تحرکی و اضافه وزن رشد هارمونیک عملکردهای اجرایی کودکان را در معرض خطر قرار می‌دهد (49).



کم‌توانی هوش حرکتی:
براساس نظام عملیاتی پیاژه، کم‌توانی هوشی به صورت ظرفیت عملیاتی کودک در یکی از درجات قبل از فکر صوری با دو خصیصه تثبیت و چسبندگی تعریف می‌شود کودکان کم‌توان هوشی با توجه به اختلال در ذهن، دچار کم کاری بدنی نیز هستند که این کم کاری در بعضی موارد موجب سستی در بدن می‌شود و کودک را بی‌حال و تنپرور بار می‌آورد که در این صورت، انرژی موجود در بدن به طرق دیگری مجرا باز نموده و بروز می‌کند. در سال‌های اولیه زندگی، کودک به‌وسیله مهارت‌های حرکتی، جستجوی محیط، تجربه‌اندوزی و یادگیری بیشتر را آغاز کرده و با خودآزمایی از طریق این مهارت‌ها، توانایی‌ها و ضعف‌هایش را شناخته و خودپنداره خویش را شکل می دهد (45).



هماهنگی حرکتی یکی از توانایی‌هایی است که افراد همزمان با افزایش سن کسب می‌کنند؛ ولی برخی کودکان باوجود داشتن ظاهر طبیعی، در مقایسه با همسالان خود در مهارت‌های حرکتی و فعالیت‌های روزانه ضعیف عمل می کنند که براساس راهنمای آماری تشخیصی روانپزشکی آمریکا این مشکل اختلال هماهنگی رشدی خوانده می‌شود. شیوع اختلال هماهنگی رشدی بین پنج تا نه درصد تخمین زده شده‌است. کودکان با اختلال هماهنگی رشدی به انجام فعالیت‌هایی که به پاسخ حرکتی و بدنی نیاز دارند، بی میل هستند و به‌نوعی کم‌تحملی و عزت‌نفس کم دارند (37).



همچنین، نشان داده شده‌است که کودکان با این اختلال تبحر حرکتی کمتری دارند. تبحر حرکتی در کودکان سنین مدرسه اهمیت دارد؛ زیرا، این حرکات پیش‌نیازی برای مهارت‌های ورزشی خاص و شرکت در بازی‌های فردی و گروهی هستند. همچنین، تبحر حرکتی کودکان بر عزت‌نفس و سازگاری اجتماعی آنها اثرگذار است. تبحر و ماهرشدن در حرکت از مراحل رشد است که یک فرد برای انجام فعالیت‌های روزانه و رسیدن به مهارت‌های ورزشی به آن نیازمند است. براساس مدل رشد حرکتی، یک انسان از جنینی تا 14 سالگی از نظر حرکتی به‌صورت منظم رشد می کند؛ یعنی اول، حرکات بازتابی و سپس، حرکات مقدماتی، بنیادی و اختصاصی را می‌آموزد و در 14 سالگی به مرحله به‌کارگیری مادام‌العمر می‌رسد (50).



کانتر ارتباط هوش غیرکلامی را با سطح بازی در بین بازیکنان فوتبال بررسی کرد و ارتباط مثبت و معناداری را گزارش کرد. باوجود این، وی اشاره کرد که ارتباط ظرفیت‌های ذهنی و روانشناختی ازقبیل هوش هیجانی با رفتار و تبحر حرکتی هنوز کاملا شناخته‌شده نیست. محمدی اورنگی نیز با غربال کردن کودکان و انتخاب کودکان سالم از نظر هوشی و اختلال هماهنگی، ارتباط هوش هیجانی با تبحر حرکتی را معنادار گزارش کرد. هنگامیکه افراد برای یادگیری و آموزش مهارت‌های ورزشی تلاش می‌کنند، رفتارهای ورودی گسترده‌ای را از خود نشان می دهند؛ بنابراین، با کسب مهارت حرکتی خاص و تمرین آن، سطح تبحر حرکتی فرد ممکن است تغییر کند. کمبود تبحر حرکتی شاید در بسیاری از افراد ناشی از شرکت‌نکردن در فعالیت‌های ورزشی بوده است و نه فقط ناشی از ارتباط آنها با قیود مختلف؛ بنابراین، وجود ارتباط یا نبود ارتباط بین تبحر حرکتی و هوش هیجانی، با تمرین می‌تواند تغییرپذیر باشد. مداخلات حرکتی - شناختی باعث بهبود عملکرد ادراکی حرکتی و همچنین، هماهنگی حرکتی می‌شوند (50).



حرکات ریتمیک در عملکرد حرکتی آینده کودکان اهمیت دارند. انجام فعالیت‌های ریتمیک همراه با موسیقی به پیشرفت توانایی‌های حرکتی در نوجوانان منجر می‌شود. حرکات ریتمیک شرایطی را برای کودکان ایجاد می‌کنند تا آنها استعدادشان را برای ورود به مراحل بعدی تحصیلی، هیجانی و عملکردی ارتقا دهند. همچنین، از نظر هوش هیجانی و ارتباطات اجتماعی به آنها کمک می‌کند. به‌عبارتی، این نوع حرکت‌ها زمینه‌ساز رشد و تکامل مهارت‌های حرکتی، هیجانی و اجتماعی در مراحل بعدی هستند. از آنجاییکه کودکان با اختلال هماهنگی رشدی عملکردهای حرکتی و هیجانی کمتری نسبت به افراد عادی دارند، به‌نظر می‌رسد که شرکت‌دادن کودکان با اختلال هماهنگی رشدی در برنامه‌های ادراکی- حرکتی و حرکات موزون مانند ایروبیک با موسیقی، باعث شود که ساز و کارهای مسئول اجرای اعمال حرکتی، هیجانی و فرایندهای پردازش اطلاعات در آنها تحریک شوند و عملکردهای حرکتی و هوش هیجانی در آنها بهبود یابند؛ اما در این زمینه به‌ویژه در کشور ایران اطلاعات محدودی وجود دارد (51).



کودک دارای هوش حرکتی ویژگی‌های زیر را دارد:
در یک یا چند حرکت ورزشی خوب عمل می کند
موقعی که نشسته است دائما تکان می‌خورد
حرکات دیگران را تقلید می‌کند
دست‌های خود را روی چیزی که می‌بیند می‌گذارد
از دویدن، پریدن، سوت زدن و.... لذت می‌برد
حرف‌های خود را با احساس بیان می کند
در کارهای دستی مهارت دارد
از تجربیات لامسه ای لذت می‌برد
براساس تئوری هوش‌های چندگانه گاردنر:
تمام افراد از هر هشت مقوله هوشی بهره‌مندند
همه افراد می‌توانند هر یک از هوش‌های خود را به سطحی مناسب از توانش برسانند
مقوله‌های هوشی معمولا به شکلی پیچیده با یکدیگر همکاری دارند
برای هوشمندی در هر مقوله چندین راه وجود دارد
ایجاد و توسعه هوش‌ها به سه عامل بستگی دارد:
استعداد بیولوژیکی: عوامل ارثی و ژنتیکی یا نقایص و آسیبدیدگی‌های مغزی
تاریخچه زندگی فردی: تجربیات والدین، مربیان، دوستان و
سابقه تاریخی فرهنگی: زمان و مکان تولد و پرورش فرد و همچنین اوضاع فرهنگی و تاریخی محیط
بر اساس این نظریه بیشتر افراد می‌توانند تمام هوش‌های خود را به سطح مناسبی از توانشان برسانند. پس با آموزش لازم می‌توان هوش افراد را افزایش داد
(52).



نکنیک های آموزش هوش حرکتی
لمس کردن اشیا: با استفاده از ساختن کلبه‌های خشتی یا ایجاد نمودار برای جنگل‌های استوایی(برای یک مضمون بومشناختی)




واکنش‌های حرکتی در کلاس درس
نمایش‌های کلاسی: دروس را به صورت نمایشنامه اجرا کنندپ
نقشه‌های بدنی: استفاده از انگشتان برای شمارش و محاسبه و
انجام حرکات فیزیکی خاص: تعادل، هماهنگی، چالاکی، قدرت، انعطافپذیری، سرعت، قابلیت‌های لمسی و.
... (49).



حرکت
فعالیت‌های حرکتی فرصت‌هایی برای رشد خلاقیت فراهم می‌کند. در کودکان، حرکت شکل اساسی بیان است. رشد خلاقیتی و حرکتی کودکان دو جنبه مهم و مرتبط به هم از رشدشان می‌باشد که یک حوزه از رشد بر حوزه دیگر اثر می گذارد و می‌تواند در میان دیگر حوزه‌ها رشد یابد. نتیجه معرف این دو حوزه رشدی، خلاقیت حرکتی است که تلاش کودکان برای تولید حرکاتی است که پاسخ‌هایی را برای تحریک حرکتی یا راه حلی برای مشکلات حرکتی می‌دهند. خلاقیت حرکتی ترکیبی از الگوهای نو و جدید است و به‌عنوان راه حلی برای مشکلات از پیش موجود یا بیانی از ایده یا هیجان به وسیله معنادهی به جسم انسان است. تعداد زیادی از تحقیقات بر این نکته تأکید می‌کنند که خلاقیت حرکتی به‌طور مستقیم به تفکر خلاق و تفکر انتقادی مربوط است. اکثر کودکان به‌طور طبیعی از نظر جسمانی فعال هستند. آنها با بدنشان لذت می‌برند و ایده‌ها و احساساتشان را با حرکت بیان می‌کنند. در طول تجربه حرکتی خلاق، کودکان یاد می‌گیرند، فکر می کنند، قبل از آنکه عمل کنند به جزئیات توجه می‌کنند و تفاوت بین تجربه‌ها را می‌بینند. حرکت به کودکان بازخورد حسی جنبشی می‌دهد، به این معنی که کودکان ارتباطی بین حرکت و یادگیری با حسشان برقرار می‌کنند. خلاقیت حرکتی را می‌توان به‌عنوان توانایی به‌وجود آوردن چیزی جدید در بخش حرکت تعریف کرد. در نظریه پیاژه اولین طرحواره‌ها، الگوهای عمل حرکتی هستند
(53).



مونتسوری حرکت و شناخت را همانند دو قل نزدیک به هم میداند و حرکت میتواند تفکر و یادگیری را ارتقا دهد. بر طبق نظر پیاژه، هوش پایه زیستشناختی دارد و به همه ارگانیسم ها کمک می کند که به محرک پاسخ دهند و با محیط سازگار شوند؛ این رابطه متقابل در سطوح ذهنی و جسمانی رخ میدهد. پیاژه بر اهمیت تحول جنبه‌های روانی حرکتی و شناختی رفتار کودک تأکید می کند. رشد حرکتی اولیه نه تنها نتیجه بالیدگی عصبی است، بلکه ممکن است بالیدگی عصبی یکی از عوامل مؤثر در میزان رشد تواناییهای حرکتی مقدماتی کودکان باشد و حساسترین دوره رشد هر فرد، دوره کودکی او است (54).



فرآیندهای ذهنی ما توسط بدنمان و انواع تجربه‌های ادراکی - حرکتی که محصول حرکت در دنیای اطراف و تعامل با آن است، شکل می‌گیرد. این دیدگاه، به طور کلی شناخت بدنی شده نام دارد. پیاژه در مراحل تحولی دوران کودکی، مهارت‌های حسی - حرکتی را عامل اساسی در بروز تحول شناختی زودهنگام در نظر می‌گیرد. محققان دیگر نیز این اتفاق نظر را دارند که تجربه حرکتی اولیه برای برانگیختن سیستم عصبی و رشد مغز بسیار اهمیت دارد و بین مناطق حرکتی و شناختی ارتباط وجود دارد. برای مثال مخچه هم در فعالیت حرکتی و هم شناختی اثرگذار است و قشر پیش پیشانی نقش مهمی هم در فعالیت‌های شناختی و هم عمکرد حرکتی را به عهده دارد و بدعملکردی این ساختارها و یا راه‌های عصبی موجب مشکل شناختی و حرکتی توامان می‌شود. در دوران نوزادی، ادراک کودک از محیط اطراف همراه با کسب توانایی‌های حرکتی نشستن، خزیدن و بالاخره ایستادن تغییر می‌کند و دامنه‌ی یادگیری و اطلاعات او افزایش می‌یابد. مطالعات طولی نشان می دهد کودکانی که در مراحل تحول حرکتی نقص دارند، در سنین بالاتر مشکلاتی را در مهارت‌های شناختی و یادگیری نشان می‌دهند (55).



رشد و تبحر حرکتی
رشد حرکتی تغییرات مدام در رفتار حرکتی در طول عمر است که مطالعه‌ی آن ممکن است هم فرآیند مدار و هم محصول مدار باشد. به عنوان فرآیند، رشد حرکتی مطالعه‌ی نیازهای تکلیف، محیط و زیست‌شناسی فرد را شامل می‌شود که بر تغییر در رفتار حرکتی از دوران طفولیت تا سالمندی اثر می‌گذارد. به عنوان محصول، رشد حرکتی ممکن است به تغییر توصیفی یا هنجاری در طول زمان توجه نماید و آنها را به عنوان تغییرات مرتبط با سن در رفتار حرکتی و عملکرد حرکتی در نظر داشته باشد (18). رشد حرکتی توسط کسب مهارت‌های حرکتی بنیادی مشخص، اجازه حالت‌های مختلف، نقل و انتقال و دستکاری را می‌دهد (56). ایساکس رشد حرکتی را مطالعه تغییرات رفتار حرکتی در طول عمر و فرایندهایی که زیربنای این تغییرات هستند و عواملی که روی آن تأثیر می‌گذارند، می‌داند (57). از نظر ایساکس توسعه ابعاد رشد جسمانی، روانی و فکری کودکان و نوجوانان به وسیله فعالیت‌های بدنی امکان پذیر است. درک رشد حرکتی انسان به افراد برای تکمیل یا بهبود عملکرد حرکتیشان که می‌تواند منافع بسیاری را به بار آورد کمک می‌نماید و رشد حرکتی در طول عمر، تأثیرات عمیقی بر رشد، رفتارهای شناختی و اجتماعی می‌گذارد
(58).



هنگامیکه شخص درک می‌کند چگونه به ابتدایی‌ترین شکل حرکت کند، حرکت در فعالیت‌های مختلف برای وی آسان می‌شود؛ اما صرفاً حرکت برای فرد، مستلزم برآورد نیازها نخواهد بود و برای انجام فعالیت‌های روزانه و ورزش، به دستیابی به سطح بهینه‌ای از مهارت حرکتی بنیادی نیاز می‌باشد که تبحر حرکتی نامیده می شود (59). داشتن تبحر حرکتی برای سلامتی و فعالیت بیشتر الزامی می‌باشد؛ اما کم تحرکی باعث شده است تا تبحر حرکتی کاهش یابد. مشخصات تبحر حرکتی به عنوان فهرست یا مجموعه‌ای از بهترین عملکردها یا عملکردهای مشاهده شده در طیف گسترده‌ای از موقعیت‌ها یا کارهای حرکتی تعریف شده است و با افزایش سن گرایش به افزایش پیدا می‌کند (56).



عوامل مؤثر بر رشد و تبحر حرکتی
رشد و تکامل انسان تحت تأثیر عوامل فردی، محیطی و تکلیفی قرار دارد و مهمترین بخش آن در مرحله کودکی شکل می‌گیرد
(60).



مهارت‌های حرکتی
فرایند مشترک افزایش کنترل در حرکت ارادی بدن، اعضاء و یا سر می‌باشد. یکی از تمایزهای اساسی در مهارت‌های حرکتی برحسب نیازمندی‌های تکلیف، طبقه‌بندی تکالیف به دو دسته درشت و ظریف می‌باشد. عنصر اصلی رشد حرکتی، مهارت‌های حرکتی بنیادی است که در زمره حرکات درشت محسوب می‌شوند که مهارت‌های حرکتی درشت یک عنصر مهم از مهارت‌های حرکتی کودک است (18) که در ادامه به توضیح هر یک می‌پردازیم:




مهارت‌های حرکتی درشت و ظریف
مهارت‌های حرکتی بنیادی به الگوهای بنیادی ویژه‌ای گفته می‌شود که پایه و اساس مهارت‌ها و اجراهای پیچیده‌تر ورزشی هستند و به دو دسته مهارت‌های حرکتی درشت (که در آنها از عضلات بزرگ بدن استفاده می‌شود) و مهارت‌های حرکتی ظریف (که در آنها از عضلات ظریف بدن استفاده می‌شود)
) (61).



رشد و تبحر حرکتی در دوران کودکی
دوره کودکی با افزایش مستمر در قد، وزن و توده‌ی عضله مشخص می‌شود. سرعت نمو در این دوران همانند دوره طفولیت نیست و به تدریج در دوره کودکی تا جهش ناگهانی نمو نوجوانی سرعتش کم می‌شود. در آغاز دوره کودکی اکثر توانایی‌های حرکتی بنیادی می‌توانند به‌خوبی مشخص شوند و مهارت‌های پایه ضروری برای بازی موفقیت‌آمیز به خوبی مشخص می‌شوند. این دوره با انتقال از پالایش توانایی‌های حرکتی بنیادی به شکل‌گیری مهارت‌های حرکتی انتقالی در بازی‌های راهنما و مهارت‌های ورزشی مشخص می‌شود (62). محققان پیشنهاد می‌کنند که کسب رشد حرکتی با رشد فکری و آمادگی جسمانی همراه است که می‌تواند بر رشد شناختی کودکان تأثیر بگذارد (56). از طرفی یک هم راستایی بین حرکت و رشد شناختی وجود دارد که سبب نشان دادن رابطه نزدیک بین آنچه کودکان می‌توانند یاد بگیرند و آنچه را که می‌توانند به انجام برسانند به علاقه رو به رشد در مطالعات رشد کودک، شده است. از جمله جنبه های مهم رشد کودک رشد حرکتی اوست. در واقع، رشد حرکتی کودک به توسعه و پیشرفت زندگی، مشاغل و ورزش‌ها کمک می‌کند. کودکان با کسب مهارت‌های حرکتی بنیادین، کفایت حرکتی لازم را به دست می آورند و می‌توانند با نیازهای شدیدتر ورزشی و فعالیت‌هایی مانند فعالیت‌های تفریحی سازگار شوند
(63).



کودکان به منظور قدرت و توانایی‌های حرکتی درشت و ظریف خود، عضلات، استخوان‌ها و مفاصل به فرصت‌های بی پایان برای به کارگیری اندام‌ها و اعضا خود نیاز دارند که ممکن است شامل بلند کردن، هل دادن، پریدن، فرود آمدن، کنترل کردن، گرفتن و... باشد (62).



از نظر کراتی (1969) فرایند حرکتی نقش بسیار مهمی در زبان، خواندن و نوشتن، فکر کردن، انتقال و تعمیم دادن دارد. از نظر او کودک برای یادگیری بدنی، باید از لحاظ قدرت، سرعت، چاالکی، توازن و ظرافت، رشد کافی کرده باشد. همهی این موارد به طور مستقیم بر روی یادگیری کودک اثر می‌گذارد (64).



دیدگاه‌های نظری مربوط به رشد و تبحر حرکتی
مدل ساعت شنی گالاهو
گالاهو رشد حرکتی در طول عمر را به ساعت شنی تشبیه کرده است. این ساعت با دو عامل وراثت و محیط پر می‌شود. در این مدل مراحل رشد حرکتی به ترتیب شامل دوره حرکات بازتابی، دوره حرکات مقدماتی، دوره حرکات بنیادی و دوره حرکات اختصاصی می‌باشد
(18).



دوره حرکات بازتابی
در این دوره حرکات به صورت غیر ارادی انجام می‌شود. بازه زمانی این دوره از جنینی تا یک سالگی
است (18).



دوره حرکات مقدماتی
این دوره از تولد تا دو سالگی است و به دو مرحله تقسیم می‌شود. مرحله اول از تولد تا یک سالگی را شامل می‌شود و به مرحله بازداری رفلکسی معروف است. مرحله دوم، مرحله پیش کنترلی است که از یک تا دو سالگی را شامل می‌شود
(18).



دوره حرکات بنیادی
این دوره از دو سالگی شروع شده و تا هفت سالگی ادامه دارد. این دوره به سه مرحله تقسیم می‌شود که شامل مرحله آغازین (دو تا سه سالگی)، مرحله نوظهور (سه تا پنج سالگی) و مرحله تبحر (پنج تا هفت سالگی) است. دوره حرکات بنیادی، زمان ایده آل برای پیشرفت کودکان در استواری، جابجایی و دستکاری است. در مرحله ابتدایی، کودک ابتدا مهارت‌ها را به صورت تلاشهای قابل مشاهده و هدفمند در اجرای تکلیف ارائه می‌کند. در این مرحله حرکات ناشیانه و ناهماهنگ است. در مرحله نوظهور اجرای موزون و هماهنگ است و کنترل بیشتری بر حرکات وجود دارد؛ اما هنوز مقداری ناهماهنگی و زمختی در حرکات وجود دارد. آخرین دوره حرکات بنیادی، مرحله تبحر حرکتی است که با کارایی مکانیکی، اجراهای هماهنگ و کنترل شده مشخص می‌شود. همراه با افزایش شانس تمرین، تشویق و آموزش این مهارت‌ها بازهم پیشرفت کرده و در قالب معیارهایی مانند مسافت، سرعت و دقت خود را نشان می‌دهد. البته امکان دارد به دلیل عدم موفقیت در ایجاد فرصت‌های تمرین، تشویق و آموزش در این دوره، یک سد تبحر فرضی در رسیدن به مرحله تبحر ایجاد شود و مانع توسعه و کاربرد بیشتر مهارت‌های بنیادی در مرحله تخصصی شود. در این مرحله از یادگیری مهارت‌های حرکتی بنیادی خیلی دیر نیست ولی برگشتن و یادگیری آنها بسیار سخت‌تر از یادگیری در زمان مناسب است
(18).



عوامل تکلیف و محیط که منجر به شکل‌گیری الگوهای حرکتی کودک می‌شود. آموزش و برنامه‌های آموزشی با توجه به تغییر مراحل حرکتی کودک، در اکتساب اصول بیومکانیکی حرکت و همچنین شکل‌گیری تخصصی زیربنای ورزش‌ها، نقش مؤثری دارد و با افزایش قابلیت‌های عملکردی و ورزشی، پیچیدگی شناختی و بهبود تکامل گروهی، سبب جذب بیشتر کودکان به سمت رقابت‌های سازمان یافته می‌گردد. فرصت تمرین راهی برای مشارکت بیشتر در گروه و کمک به رشد اجتماعی شدن کودک است که در برنامه‌های مداخله باید به آن توجه شود. از دیدگاه سیستم‌های پویا، برنامه‌های آموزشی با ایجاد فرصت تمرین و غنی سازی محیط کودک، رشد حرکتی را در پی خواهند داشت (18).



مرحله حرکات تخصصی
این مرحله از هفت سالگی به بعد را شامل می‌شود. در این دوره حرکات بنیادی تبدیل به ابزاری کاربردی جهت انجام فعالیت‌های حرکتی پیچیده و متنوع برای زندگی روزمره، فعالیت‌های تفریحی و ورزش می‌شود. در این دوره، بنیادی استواری، جابجایی و دستکاری برای استفاده در موقعیت‌هایی با نیازهای فزاینده، به تدریج پالایش، ترکیب و بسط می‌یابند. این دوره شامل سه مرحله است، مرحله گذر یا انتقال (هفت تا ده سالگی)، مرحله کاربرد (یازده تا سیزده سالگی) و مرحله بهره‌برداری مادام العمر (چهارده سالگی به بعد)) (62).



آرنولد گزل
این نظریه توسط آرنولد گزل (1928-1954) از رشد و تکامل بالیدگی عصبی به عنوان محرک اصلی جنبه‌های فیزیکی و حرکتی رفتار انسان تأکید می‌کند. گزل مقاطع سنی جامعی را برای کسب انواع گسترده‌ای از توانایی‌های حرکتی مقدماتی طی دوران نوزادی شرح داده و اثبات می‌کند و به تکالیفی مبتنی بر بالیدگی به عنوان شاخص‌های مهم رشد عاطفی و اجتماعی نگاه می‌کند. همچنین سنین متفاوتی را که کودکان در مقاطع حساس و یا نامتعادل با محیط خود هستند، توصیف می‌کند. مرحله حساس، مقطعی از بالیدگی است که در طی آن کودک سطح بسیار بالایی از مهارت را در محیط به نمایش گذاشته و رفتار متعادلی دارد و در مجموع بهنجار است. در مقابل این وضعیت، حالت ناسازگاری نیز وجود دارد و آن مقطعی است که کودک در محیطی ضعیف عمل می‌کند، رفتار نامتعادل دارد و در مجموع ناهنجار است. این دیدگاه رشد حرکتی را به بالیدگی سیستم عصبی مرکزی نسبت می‌دهند و از دیگر سیستم‌های بدن چشم‌پوشی می‌کند. بر اساس این دیدگاه، مهارت‌های حرکتی به طور خودکار ظاهر شده و تحت تأثیر محیطهای متغیر، مثل تمرین و یا محدودیت‌های حرکتی قرار نمی‌گیرد؛ بنابراین برنامه‌های آموزشی تربیت بدنی در مدارس ضروری نیست و باعث اتلاف وقت و سرمایه می‌شود. از اواسط دهه 1940 تا 1970 متخصصان رشد حرکتی به توصیف حرکت و تهیه هنجارهای سنی پرداختند. امروزه نظریه بالیدگی در سطح وسیعی قابل قبول نیست و این به نظر می‌رسد بستری مناسب برای مطالعات رشد و تکامل حرکتی کودک فراهم ساخته باشد (65).



دیدگاه رفتاری
این دیدگاه، فرد را موجودی واکنشی می‌داند که تحت تأثیر محرک‌های خارجی است و نسبت به آنها از خود واکنش نشان می‌دهد. این دیدگاه برخلاف دیدگاه بالیدگی به تأثیر محیط تأکید دارد.
این نظریه شاخه‌ای از روانشناسی بوم شناختی است که براساس آن، لوین از واژه فضای زندگی استفاده کرد تا عواملی را که رفتار کودک را در زمان مورد نظر تحت تأثیر قرار می دهند، توضیح دهد. تنظیم رفتار که شرایط محیطی خاص فضای زندگی کودک را در بر می گیرد، بخش عمده ای از تغییرات فردی بین کودکان را توجیه می کند. برداشت او از الگوهای رفتاری پایدار(جهات ویژه ای که افراد در آن عمل می کنند) راتوضیح می دهد که چرا شرایط متفاوت، واکنش های متفاوتی را به دنبال دارند (66).



نظریه رشد شناختی پیاژه
در میان دیدگاه‌های مختلف مربوط به رشد شناختی، شاید نظریه‌ی رشد شناختی ژان پیاژه، تاکنون بیشترین تأثیر را بر روانشناسی رشد مدرن داشته است. پیاژه بر این باور بود که افراد راه‌حل‌هایی را برای حل مشکلات در تعامل با محیط کشف می‌کنند. طبق نظریه‌ی پیاژه، کودکان واقعیت را از طریق تجارب شخصی خود و تعامل با محیط درک می‌کنند. از این رو آن چه را که یک کودک، واقعیت هستی می‌داند، دقیقاً منطبق بر واقعیت نیست، بلکه برداشتی است که کودک از واقعیت دارد؛ بنابراین برداشت هر فرد از جهان هستی، با برداشت افراد دیگر متفاوت است. انسان از روز تولد تا زمانی که به بلوغ می‌رسد، مراحل مختلفی را پشت سر می‌گذارد و برداشت او از واقعیت در هر مرحله با مرحله قبل و بعد تفاوت دارد. از دیدگاه پیاژه کودک و بزرگسال از لحاظ فکری و شناخت واقعیت با یکدیگر تفاوت‌های اساسی و کیفی دارند. کودک در جریان رشد، واقعیت را برای خود بازسازی می‌کند و به‌تدریج برداشت او از واقعیت به برداشت بزرگسالان نزدیکتر می‌شود. در این نظریه کودک ابتدا مفهوم چیزی را می‌آموزد و بعد کلمه‌ای را که معرف آن چیز است به درستی یاد می‌گیرد. روش یادگیری پیشنهادی پیاژه بر فعالیت و تجربه‌اندوزی کودک تأکید می‌ورزد و معلمان را از وادار کردن کودکان به حفظ طوطی‌وار مطالب و انباشتن ذهن از موضوعات نامأنوس و انتزاعی به‌ویژه در سال‌های اول تحصیل بر حذر می‌دارد
(67).



دیدگاه ادراک عمل
گیبسون این الگو را در نوشته‌های خود در دهه های 1960 و 1970 مطرح کرد. وی پیشنهاد کرد که رابطه درونی نزدیکی بین سیستم‌های ادراکی و حرکتی وجود دارد. براساس این دیدگاه اگر بخواهیم یافته‌های ما از نظر بوم شناختی معتبر باشد، یعنی در رفتار دنیای واقعی قابل استفاده باشد، نمی‌توانیم ادراک را مستقل از حرکت بررسی کنیم. به همین صورت، رشد ادراکی حرکتی نیز باید باهم مطالعه و بررسی شود. براساس این دیدگاه افراد با حرکات مداوم چشم‌ها، سر و بدن، محیط را به طور مستقیم ادراک می‌کنند و برای اجرای حرکت نیازی به محاسبات پیچیده و پردازش اطلاعات مربوط به بدن خود ندارند. واژه فراهم سازی در این دیدگاه، به نوع عملی که یک شئ برای فرد فراهم می‌کند اشاره دارد و به دلیل ارتباط زیاد بین فرد و محیط، خصوصیات فرد به اشیاء معنی می‌دهند؛ به عبارت دیگر افراد ویژگی‌های محیط را در ارتباط با خود می سنجند
(68).



دیدگاه بوم شناختی
آگاهی از محصولات رشد مهم است، از این لحاظ که افراد معمولا طی سطوح و مراحل خاص، مراحل حساس و برجسته عمر و تکالیف رشدی، چگونه هستند. با این وجود، دانستن دلیل روی دادن اتفاقات و تغییرات نیز به همان اندازه اهمیت دارد. به این منظور، بسیاری از نظریه پردازان برای فهم بیشتر فرآیندهای بنیادی که رشد را تحت تأثیر قرار داده و کنترل می‌کنند، رشد الگوهای توجیهی را مورد مطالعه قرار می‌دهند. نظریه‌ی بوم شناختی سعی می‌کند با توصیف و توجیه همزمان، فرآیند کاربردی داشته باشد. نظریه‌ی بوم شناختی که گاهی نظریه‌ی زمینه‌ای نیز نامیده می‌شود، بر این باور است که رشد به عنوان یک عملکرد در بافت محیطی و در چارچوب زمانی تاریخی خاصی که ما در آن زندگی می‌کنیم، اتفاق میافتد. مطالعه محیطزیست انسان از دیدگاه رشدی، شکلی از مطالعه روابط افراد با محیط خود و با یکدیگر است
(69).



نظریه سیستم‌های پویا
این نظریه عمدتاً براساس فعالیت های فیزیولوژیست روسی نیکالس برن اشتاین(1982) بنا شده است. واژه پویایی مفهومی است که دلالت بر تغییرات رشدی غیرخطی و ناپیوسته دارد. واژه سیستم‌ها حامل مفهوم خودتنظیم بودن ارگانیسم انسان می‌باشد که مرکب از خرده سیستم‌های متعدد می‌باشد. چنین مدلی تبادل متضمن این است که نه تنها نظام‌های درون تکلیف، فرد و محیط با یکدیگر تبادل دارند بلکه مستعد تغییرات یا تغییر توسط سایرین در تلاش برای افزایش کنترل حرکتی و شایستگی حرکتی هستند.
این نظریه رشد حرکتی را به‌صورت طبیعی و تأخیری علت تعامل چندین سیستم در نظر می‌گیرد که شامل سیستمهای ارگانیسم دیگر (مانند قدرت، تعادل و انعطاف پذیری) و همچنین عوامل مرتبط با محیط (مانند پایداری سطح تماس، باد و درجه حرارت) و ماهیت تکلیف (برای نمونه، تلاش برای ضربه زدن به توپی در حال حرکت در مقابل توپ ساکن) می‌باشد (70).



مدل نیوول
براساس این دیدگاه رشد حرکتی حاصل تعامل بین نیازهای فرد، محیط و تکلیف است. این دیدگاه دلالت بر این دارد که عوامل موجود در تکلیف، فرد و محیط نه تنها باهم در تعامل هستند بلکه باهم تبادل نیز دارند. در این دیدگاه عوامل محیطی مانند محیط زندگی، خانواده؛ عوامل فردی مانند وضعیت تغذیه، بهره هوشی، ترکیب بدن و ...؛ عوامل تکلیف مانند قانون مسابقات است. این دیدگاه بر این پایه استوار است که وجود یا عدم وجود هر یک از عوامل فرد، محیط یا تکلیف به طور مستقیم بر تبحر حرکتی تأثیر می‌گذارد؛ به عبارت دیگر می‌توان گفت که هر یک از این عوامل علاوه بر اینکه به طور مستقیم بر تبحر حرکتی تأثیر دارند، در تعامل با عوامل دیگر نیز هستند و باعث رشد تبحر حرکتی می‌شوند
(71).



2-2- اضطراب
اضطراب مفهومی‌است چند بعدی و دارای سطوح مختلف که به عنوان پدیده ای بدنی، شناختی، عاطفی و بین فردی جلوه گر می‌شود. اضطراب یک علامت هشدار دهنده است و باید خاطر نشان ساخت که اندکی اضطراب برای ادامه بقا و حفظ فرد از خطرات تهدیدکننده و حراست از خود لازم است؛ اما با وجود اینکه نوعی عامل انگیزشی محسوب می‌شود؛ وقتی از حد می‌گذرد سبب اغتشاش و فروریختگی در رفتارها می‌گردد. بنابراین، اضطراب ممکن است ما را از مسیر زندگی خارج کند، به نحوی که مهار زندگی را از دست بدهیم
(72).



فروید (1914) بنیان گذار مکتب روانکاوی، اضطراب را یک وضعیت هیجانی ناخوشآیند یا حالتی از ارگانیسم می‌داند که دارای اجزای تجربی، فیزیولوژیکی و رفتاری است. وی معتقد است که اضطراب یک درد روانی است که نتیجه یک تعارض ناهشیار می‌باشد که بین تکانه های نهاد و محدودیت هایی که خود و فراخود اعمال می‌کنند؛ ایجاد می‌شود. از دیدگاه وی اضطراب فعالیت های "خود" علیه "نهاد" است و زمانی بروز می‌کند که این تلاش‌ها و کوشش‌ها به شکست منجر شود. همچنین هورنای (1974) اضطراب را متاثر از تجارب گذشته و مشکلات شخصیت و همچنین نحوه ارضاء نیازهای فرد می‌داند و از دیدگاه آدلر (1973) اضطراب عبارتست از احساس حقارت و راهی به منظور جبران آن در برابر خود و دیگران است (73).



اضطراب یکی از مقوله های بحث برانگیز و مهم در روان شناسی است و تمامی‌ابعاد روان شناختی و جسمانی انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همه ی ما انسان‌ها اضطراب را تجربه کرده ایم. بعضی رویدادهای زندگی به ما این هشدار را می‌دهند که در وضعیت خطرناکی هستیم. در این شرایط، اضطراب واکنشی طبیعی است، چون کار اضطراب، بسیج کردن نیروی دفاعی بدن است و به ما هشدار می‌دهد که گوش به زنگ باشیم و خود را از خطر حفظ کنیم. هنگامیکه این ارزیابی اولیه ی ما از احتمال وقوع حادثه یا خطر، واقع بینانه و درست نباشد، در این وضعیت ضرورت دارد که ما به دنبال یافتن راه صحیح مقابله با آن باشیم. بنابراین در می‌یابیم که داشتن اضطراب به خودی خود اشکالی ندارد، بلکه در طول فرایند مقابله، به ما انرژی و نیرو هم می‌بخشد تا برخورد مناسبی با آن موقعیت داشته باشیم (74).



یکی از نظریات در زمینه‌ی تأثیر اضطراب بر عملکرد، نظریه ی کارایی پردازش آیزنک و کالو (1992) است. طبق این نظریه، تأثیر اضطراب بر عملکرد، به واسطه ی تأثیری که اضطراب بر حافظه ی کاری می‌گذارد، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. حافظه ی کاری بخشی است که با پردازش فعال و ذخیره ی موقت اطلاعات در حین انجام تکلیف سر و کار دارد. در حافظه ی کاری، اطلاعات به دست آمده از محیط با اطلاعات ذخیره شده در حافظه ی بلند مدت مقایسه شده و سپس تصمیم موردنظر انتخاب، سازماندهی و برای اجرا آماده می‌شود (75).



آیزنک و همکاران (2007) بیان می‌کنند؛ زمانی کارآمدی پردازش بالا است که فرد بتواند بهترین عملکرد را با استفاده از منابع اندک بدست آورد. این نظریه پیش بینی می‌کند؛ از آنجایی که افراد مضطرب منابع ذهنی بیشتری صرف می‌کنند؛ لذا کارآمدی پردازش آنها بیشتر کاهش می‌یابد. این در حالی است که استفاده از منابع بیشتر و راهبردهای جبرانی سطح عملکرد را در مقایسه با افراد غیر مضطرب یکسان نگه می‌دارد؛ که در این صورت اثربخشی عملکرد یا نتیجه عملکرد کمتر آسیب می‌بیند. بنیان نظریه بر این فرض استوار است اثرات اضطراب بر عملکرد شناختی بواسطه ی حافظه ی فعال صورت می‌پذیرد. اضطراب یکی از شایعترین واکنش های هیجانی، خلقی و عاطفی است (76).



اضطراب، حالت ناخوشایند هیجانی است که میزان اندک آن در دستیابی به موفقیت مؤثر و بیش از حد آن مخرب است. اضطراب به احساس تشویش، ناراحتی، هیجان، فشار روانی یا وحشت اطلاق می‌شود (77). درمباحث روان شناسی، اضطراب واکنش طبیعی بدن در مقابل خطرات می‌باشد .اضطراب به میزان کم ایرادی ندارد، زمانی ناخوشایند است که فرد بدون دلیل مشخص، ناراحت و مضطرب است، در این شرایط کارآیی خود را از دست می‌دهد و در صحنه‌ی رقابتی مانند امتحان و یا کنکور خطرات زیادی او را تهدید خواهد کرد (77).



1-2-2- پیامدهای اضطراب
اضطراب، مرحله آغازین پردازش اطلاعات را دچار تداخل می‌کند. در حالیکه افسردگی مراحل بعدی پردازش اطلاعات را مختل می‌کند. در واقع اضطراب بر فرآیندهای شناختی همچون توجه اثر می‌گذارد؛ این در حالی است که افسردگی بیشتر بر حافظه و تفسیر اثرگذار است. بر مبنای همین دیدگاه گفته می‌شود که اضطراب پیش زمینه افسردگی است (78).



افراد مبتلا به افسردگی و اضطراب اغلب از استراتژی های ناکارآمد همانند نشخوار فکری و تلقی فاجعه آمیز و سرزنش خود در رویارویی با شرایط ناگوار استفاده می‌کنند. افسردگی، اضطراب و استرس می‌توانند به عنوان یک پاسخ ناموفق به چالش های زندگی دیده شوند.به طور کلی وقتی دچار اضطراب می‌شویم همه فعالیت های ذهنی دچار کندی و عدم دقت می‌شوند. معمولا در هنگام اضطراب زیاد، توجه فرد محدود و باریک می‌شود.. به طور مثال دانش‌آموز نمی‌تواند همه مباحث مورد نیاز را در نظر بگیرد (79).



اضطراب به دو شاخه شناختی و بدنی تقسیم می‌شود که بعد بدنی بازتابی چون تپش قلب، کوتاه شدن تنفس، عرق کردن دست‌ها و سفتی عضلات دارد (فاضل، 1395). بیلی و بارتن (1990) معتقدند مؤلفه شناختی اضطراب بخش ذهنی اضطراب است و به وسیله ارزشیابی منفی و انتظارات منفی اجرا به وجود می‌آید. اضطراب شناختی بیشتر ذهنی می‌باشد و به وسیله فرآیندهای فکری در مغز ساخته می‌شود و به وسیله نگرانی و هراس مشخص می‌شوند در حالی که اضطراب جسمانی بیشتر از طریق پاسخ های بدنی همچون کوتاهی نفس و ناراحتی عضلانی تجربه می‌شود. برای مثال ، هنگامی‌که ما از داشتن یک قلب خرد شده، دستان سرد و مرطوب، پاهای لرزنده، پروانه های در شکم و دهانی خشک آگاه هستیم (80).



2-2-2- تئوری های مرتبط با اضطراب در عملکرد
با توجه به تأثیری که اضطراب می‌تواند بر عملکرد داشته باشد، رابطه ی اضطراب و عملکرد، سال‌هاست که مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است .نظریات گوناگونی در این زمینه ارائه شده است که از جمله می‌توان به نظریه های تک بعدی مانند یو وارونه ، نظریه ی سائق و نظریات چند بعدی همچون نظریه ی نقطه فاجعه و نظریه ی مناطق بهینه ی عملکردی اشاره کرد. اگرچه بیشتر حمایت‌ها از نظریات چندگانه در مورد رابطه ی اضطراب با عملکرد است، اما این الگوها بیشتر توصیفی هستند و تلاش چندانی برای مشخص کردن ساز و کارهای زیر بنایی اثرات تسهیل کننده و یا تضعیف کننده ی اضطراب صورت نگرفته است
(81).



تئوری سائق
در روانشناسی، سائق، نوعی از حالت تحریک است که به دلیل نیاز روانی اتفاق می‌افتد. با این وجود هال (1943) پیشنهاد کرد که بین نیاز (که حالتی روانی بر اثر بی بهره ماندن بدن است. آن طور که برای مثال هنگام گرسنه بودن یک فرد اتفاق می‌افتد) و سائق (که حالتی روانی است که بر اساس نیازهای روانی به وجود می‌آید ولی مشابه آن‌ها نمی‌باشد) تفاوت وجود دارد.
مهرصفر، خبیری و غرایاق زندی (1395) معتقدند روان شناسان رابطه خطی و مستقیم بین انگیختگی و عملکرد تصور می‌کنند. بر اساس این دیدگاه که نظریه سائق نامیده می‌شود، همچنان که انگیختگی و اضطراب فرد بالا می‌رود؛ عملکرد او نیز بهتر می‌شود: یعنی افرادی که انگیختگی بیشتری دارد؛ عملکرد بهتری دارند. البته، اکثر ورزشکاران نیز موقعیت‌هایی را به یاد می‌آورند که در آنها بیش از حد برانگیخته یا مضطرب شده اند و آنگاه عملکرد ضعیف تری داشته‌اند. تحقیقات علمی‌اندکی در حمایت از نظریه سائق وجود دارد (82).



تئوری U وارونه
نارضایتی از نظریه سائق باعث شد تا بسیاری از روان شناسان برای توضیح ارتباط انگیختگی و عملکرد به فرضیه U وارونه
(شکل 2-1) گرایش یابند (82). فرضیه U وارونه رابطۀ بین سطح انگیختگی و اجرای مهارت های حرکتی را قوسی شکل توصیف می‌کند، به این گونه که عملکرد با افزایش انگیختگی تا نقطۀ معینی افزایش می‌یابد. با افزایش بیشتر انگیختگی به عملکرد لطمه وارد شده و اجرا ضعیف می‌شود (83).



عالی
عملکرد
ضعیف
سطح انگیختگی
پایین
بالا
عالی
عملکرد
ضعیف
سطح انگیختگی
پایین
بالا
تئوری U وارونه (شکل 2-1)
نواحی فردی عملکرد بهینه هانین هانین (2017) بیان می‌کند که هر فرد دارای حالت هیجانی شخصی مربوط به خود است که احتمال وقوع عملکرد موفق در آن بیشتر است. وی در پژوهش خود نشان داد که وضعیت عاطفی و هیجانی ورزشکاران در تعیین عملکرد موفق بسیار اهمیت دارد. شرایط عملکرد بهینه می‌تواند هم شامل هیجانات مثبت و هم هیجانات منفی باشد (84). در الگوی محدوده فردی عملکرد بهینه ، هانین در تلاش بوده تا الگوهای هیجانی مرتبط با عملکرد ورزشکاران موفق را شناسایی کند. این الگو شامل چهار گروه از شرایط هیجانی است: هیجان مثبت- بهبود عملکرد، هیجان مثبت- اختلال در عملکرد، هیجان منفی- بهبود عملکرد و هیجان منفی- اختلال در عملکرد. ارزیابی‌های هانین باعث شناسایی دامنه‌ای از هیجانات بهینه و ویرانگر شد و نیمرخ کوه یخی محدوده فردی عملکرد بهینه از آن استخراج گردید (85).



نوش آبادی، زارعی و نیک آئین؛ (1394) اعتقاد داشتند که در این نظریه شکل رابطه عملکرد با اضطراب (که در نظریه های قبلی نکته کلیدی است) چندان مهم نیست، بلکه سطح و یا منطقه اضطرابی که تسهیل کننده یا کارکردی و تضعیف کننده یا غیر کارکردی برای عملکرد فرد است، مهم می‌باشد. به طور خلاصه مطالعاتی که در چارچوب نظری منطقه مطلوب کارکردی انجام شده نشان داده است که:



اضطراب مطلوب به مقدار زیادی فردی است و می‌تواند نسبتاً بالا، متوسط یا پایین باشد.
بهترین عملکرد فرد هنگامی ‌رخ می‌دهد که سطح اضطراب او در منطقه مطلوب فردی‌اش باشد.
هرگاه اضطراب قبل یا حین اجرای تکلیف خارج از منطقه کارکرد مطلوب فرد قرار گیرد عملکرد او مختل خواهد شد.




رابطه عملکرد-اضطراب و یا الگوهای اضطراب برای تکالیف مشابه و متفاوت، کاملاً فردی و منحصربه فرد است (86).



نظریه چند بعدی اضطراب
نظریۀ چندبعدی اضطراب نیز یک سری از ارتباطات دوطرفه را بین اضطراب شناختی (یا نگرانی)، اضطراب بدنی، اعتماد به نفس و اجرا توصیف می‌کند
(87).



دیویدسون و شوارتز (1976) نظریه چند بعدی بودن اضطراب را این گونه پیشنهاد کردند که مؤلفه های شناختی و بدنی اضطراب از طریق ساز و کارهای متفاوتی بر عملکرد تأثیر می‌گذارند. این نظریه پیش بینی می‌کند که چون مؤلفه شناختی با نتایج شکست درعملکرد سروکار دارد رابطه خطی منفی با اجرا دارد و مؤلفه بدنی دارای رابطه U وارونه با اجرا است. این نظریه همچنین بیان می‌کند که افراد در سطوح متوسط از نظر مؤلفه بدنی، بهترین اجرا را دارند؛ چرا که مؤلفه بدنی، پاسخی شرطی شده به محیط ماست (88).



مدل فاجعه
نظریه فاجعه هاردی قطعه ی دیگری از این پازل را مورد توجه قرار می‌دهد.
بر اساس مدل او، عملکرد به تعامل پیچیده انگیختگی و اضطراب شناختی بستگی دارد. مدل فاجعه پیش بینی می‌کند که تنها وقتی فرد نگران نیست یا اضطراب شناختی پایینی دارد؛ انگیختگی فیزیولوژیکی به شکل U وارونه به عملکرد مربوط می‌شود. اگر اضطراب شناختی بالا باشد(یعنی فرد نگران باشد)، افزایش در انگیختگی در جایی به آستانه انگیختگی بهینه می‌رسد که اگر از آن بگذرد افت سریع عملکرد "فاجعه" اتفاق می‌افتد (شکل 2-2). بنابراین انگیختگی فیزیولوژیک ( یعنی اضطراب بدنی ) می‌تواند بسته به مقدار اضطراب شناختی که فرد تجربه می‌کند؛ اثرات متفاوت قابل ملاحظه‌ای بر عملکرد داشته باشد (82).



شکل 2-2 پیشبینی‌های مدل فاجعه: الف) ارتباط انگیختگی-عملکرد تحت اضطراب شناختی پایین. ب) ارتباط انگیختگی-عملکرد تحت اضطراب شناختی بالا علاوه بر آن در سطوح بالای نگرانی وقتی انگیختگی بیش از حد و فاجععه رخ دهد، اجرا به طور چشمگیری زایل شده و بازگشت به حالت اولیه بیشتر طول می‌کشد. این، با کاهش یکنواخت پیش بینی شده توسط U وارونه متفاوت است(82).



نظریه واژگونی (برگشت)
نظریه برگشتی به گونه دیگری این مسئله را مطرح می‌کند و بیان می‌دارد که افزایش انگیختگی در افراد بر حسب تفسیر آنها اثرش را تغییر می‌دهد. با این حال، نظریه برگشتی پیش‌بینی می‌کند که افزایش انگیختگی به تغییر در حالات و وضعیت افراد منجر می‌شود (83).



3-2-2- تأثیرات نامطلوب اضطراب بر عملکرد بسیاری از گزارش های خبری به افرادی اشاره دارد که تحت فشارهای روانی بالا، توانایی ارائه ی قدرت بسیار زیادی را داشته اند. ، مفاهیمی ‌مانند فشار روانی و اضطراب، عوامل مهمی‌است که می‌تواند؛ تأثیر زیادی بر عملکرد افراد داشته باشد. توافقی عمومی ‌وجود دارد که وقتی توجه افراد به جزئیات حرکت هدایت شده، عملکرد آن‌ها دچار اختلال می‌شود. این مورد اغلب زمانی اتفاق می‌افتد که فرد در شرایط فشار روانی عمل کند. افراد از لحاظ توانایی‌شان برای غلبه بر فشارهای شدید کاری و تحصیلی تفاوت دارند. به طور مثال ورزشکارانی که در تمرین شایستگی خود را نشان می‌دهند اما نمی‌توانند در طول مسابقه به همان خوبی عمل کنند متهم به کم‌کاری می‌شوند. این کاهش در عملکرد در موقعیت های فشار روی می‌دهد. همچنین ممکن است حتی در موقعیت‌هایی که فشار روانی ایجاد نمی‌شود؛ عملکرد به صورت ناگهانی تحت تأثیر منفی عواملی دیگر قرار بگیرد مانند نظراتی ساده یا سوالاتی درباره‌ی تکنیک ورزشکار یا حتی دستوراتی که به قصد بالا بردن عملکرد داده می‌شوند؛ برخی پژوهشگران عقیده دارند که فشار روانی، حواس پرتی ایجاد می‌کند (83).



گلمحمدی (1394) اعتقاد دارد افراد به دلایل مختلف از جمله اهمیت کسب موفقیت یا تفاوت میان توانایی‌های خود و قابلیت مورد نیاز اجرای توانایی های خود، مضطرب می‌شوند که اغلب نیز به عنوان عاملی منفی در عملکرد آنان دخالت می‌کند. پژوهشگران اثر اضطراب بر حالت‌های روانی و مهارت‌های تحصیلی و یا شغلی افراد را زمینه‌ای اساسی در بررسی عملکرد انسان می‌دانند . شرایط سخت رقابت، برخورد مضطربانه و بازخوردهای بی‌مورد و بیش از حد والدین و مربیان نیز می‌تواند موجب برهم خوردن تعادل روانی یا تمرکز افراد و انتقال اضطراب به آنها شود که این امر به عملکرد ضعیف فرد منجر می‌شود. اسپیلبرگر (1966) تئوری ویژگی حالتی اضطراب در پاسخ به انتقادات را توسعه داد. وی اضطراب حالتی را بعنوان تغییر از حالتی به حالت دیگر و نوسان به تناسب به عنوان تهدید ادراک شده در یک موقعیت توصیف کرده است (83).



افرادی که سطوح بالایی از اضطراب را تجربه می‌کنند، دچار مشکلاتی از قبیل افت عملکرد، درد عضلانی و پرخاشگری در حین رقابت می‌شوند. همچنین بسیاری از پژوهشگران فرض می‌کنند که اشتباهات و خطاهای در خلال عملکرد به دلیل اضطراب شناختی است. زمانی که رقابت آغاز می‌شود باور معمول بر این است که اضطراب جسمانی به شدت کاهش می‌یابد، در حالی که اضطراب شناختی بسته به نوع رویداد درحال انجام، بالا یا پایین خواهد شد .تحقیقات نشان می‌دهد، به طور مثال ورزشکارانی که برای دستیابی به اهداف ورزشی خود از راهبردهای متمرکز بر تکلیف، بهره می‌برند. اضطراب جسمانی به عبارتی تغییرات فیزیولوژیکی به همراه بر انگیختگی بالا، افزایش در ضربان قلب و فشار خون، افزایش تعداد تنفس و سرخ شدن صورت را افزایش می‌دهند. در حالی که راهبردهای متمرکز بر هیجان، اضطراب شناختی همراه با نگرانی‌ها، فقدان اعتماد به نفس و احساس تحقیر شدن را افزایش می‌دهد (88).



اضطراب به این علت که تأثیر منفی بر تفکر و شناخت افراد دارد ، موجب بر هم زدن تمرکز افراد می‌شود و به دنبال آن می‌تواند فرد را در معرض آسیب‌های جدی قرار دهد. افرادی که اضطراب زیادی دارند، در مقایسه با افرادی که اضطراب کمی‌دارند، وقتی در حالت اضطرابی قرار گیرند، افزایش زیادی را در انگیختگی فیزیولوژیکی از خود نشان می‌دهند، بنابراین بیشتر مستعد افت در اجرا هستند.یکی از ویژگی های افراد مضطرب، نگرانی آنها درباره‌ی اشتباهات خویش است و حتی وقتی به گونه‌ای مناسب عمل می‌کنند عملکرد خود را نامناسب ارزیابی می‌کنند (89).



3-2- مرور منابع یا پیشینه تحقیق:
پیشینه داخلی
آیت الهی (1398) پژوهشی با هدف بررسی نقش واسطه ای خودکارآمدی در ورزش در رابطه بین هوش حرکتی- جسمانی و هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان انجام داد. نتایج ایشان نشان می دهد که بین هوش حرکتی - جسمانی با خودکارآمدی در ورزش، بین خودکارآمدی در ورزش با هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان و بین هوش حرکتی- جسمانی با هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان رابطه مستقیم و معنی داری وجود دارد. خودکارآمدی در ورزش در رابطه بین هوش حرکتی- جسمانی وهدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان، نقش واسطه ای ایفا می کند..از دیدگاه بنده هم با نظر آیت الهی موافقم که خودکارآمدی در ورزش امری مهم می باشد وقتی دانش آموزان از هوش حرکتی جسمانی بالایی برخوردار باشند می توانند در امر ورزش موفق تر باشند از این رو مربیان ورزش و متولیان این امر می بایست خودکارآمدی دانش آموزان را شناسایی و تقویت کنند .



آرچین و همکاران (1399) پژوهشی با هدف تعیین اضطراب صفتی رقابتی بازیکنان بیس‌بال لیگ برتر ایران و بررسی ارتباط آن با آسیب دیدگی ورزشی در آن‌ها انجام دادند. نتایج نشان داد 9/58 درصد از بازیکنان آسیب دیده از اضطراب کم، 1/41 درصد آن‌ها از اضطراب رقابتی متوسطی برخوردار بوده اند و هیچکدام دارای اضطراب رقابتی بالا نبوده‌اند. در طرف مقابل تمامی بازیکنان آسیب ندیده (100درصد) دارای اضطراب رقابتی کم بوده اند. نتایج تفاوت معناداری را بین میانگین نمرات اضطراب رقابتی ورزشی بازیکنان بیس‌بال آسیب دیده و آسیب ندیده نشان داد. لذا نتایج نشان داد اضطراب رقابتی ورزشی با آسیب‌دیدگی ورزشی در بازیکنان بیس‌بال لیگ برتر ایران ارتباط معناداری دارد (90).



محمدی و همکاران (1400) پژوهشی با هدف بررسی تأثیر ورزش و مدیتیشن بر کاهش اضطراب و افسردگی با مروری سیستماتیک و فراتحلیل انجام دادند. علی‌رغم وجود محدودیت‌هایی که وجود داشت، این مطالعه فراتحلیل گواه خوبی برای تأثیر مدیتیشن و ورزش بر کاهش اضطراب و افسردگی بود. همچنین اثر سایر ورزش‌ها نسبت به ورزش هوازی بیشتر بود. اثر این روش‌ها در جنس زن نیز معنی‌دار به دست آمد (91).



آهار و قدیری (1399) پژوهشی با هدف بررسی تأثیر تمرینات تصویرسازی حرکتی بر تبحر حرکتی کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم (ASD) انجام دادند. نتایج نشان داد روند تغییر دو گروه از پیش آزمون به پس آزمون متفاوت بوده است و پس از انجام تمرینات رشد معنی‌داری داشتند. براساس یافته های تحقیق تمرینات تصویرسازی حرکتی به عنوان راهکاری در دسترس، مقرون به صرفه و تأثیرگذار برای کوکان ASD توصیه شد (32).



سبزواری و همکاران (1398) پژوهشی با هدف تاثیر بازی های حرکتی ریتمیک بر تبحر حرکتی، پیشرفت تحصیلی و عزت نفس کودکان دارای اختلال هماهنگی رشدی انجام دادند. روش این پژوهش نیمه تجربی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بوده است. نمونه پژوهش شامل 36 کودک دارای اختلال هماهنگی رشدی, با دامنه سنی ده تا یازده سال با روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل (18 نفر) و تجربی (18 نفر) قرار گرفتند. نتایج نشان داد تمرین بازی های حرکتی ریتمیک تاثیر معناداری بر تبحر حرکتی، پیشرفت تحصیلی و عزت نفس، کودکان دارای اختلال هماهنگی رشدی در گروه تجربی نسبت به گروه کنترل داشته است (92).



پیشینه خارجی
جورجویج و همکاران (2021) پژوهشی با هدف بررسی تفاوت های تبحر حرکتی در دختران پیش دبستانی مرتبط با فعالیت بدنی سازمان یافته انجام دادند. این مطالعه نشان داد که تمرین ورزشی به توسعه قابلیت های حرکتی کمک می‌کند و بر تفاوت‌های فردی در امتیازات کودکان تأثیر می‌گذارد. یافته‌های آنها به درک اهمیت ترویج بازی‌های مهارت‌های کنترل شده برای دختران و کودکان پیش‌دبستانی کمک کرد (93).

بومگارتن و همکاران (2021) ارتباط بین مهارت حرکتی و سلامت دهان در افراد کم توان ذهنی (ID) پرداختند. هدف این مطالعه بررسی فاکتورهای تبحر حرکتی مرتبط با وجود پلاک قابل مشاهده و خونریزی لثه در افراد ID بود. و نتایج نشان داد که بین بهداشت ضعیف دهان و التهاب لثه با تبحر حرکتی افراد دارای کم توانی ذهنی و خستگی مراقبین ارتباط وجود دارد (94).

پلوهر و همکاران (2019) پژوهشی با بررسی این موضوع که ورزشکاران ورزشی تیمی ممکن است کمتر از ورزشکاران ورزشی فردی دچار اضطراب شوند. آنها یک مطالعه مقطعی روی ورزشکاران کودک و نوجوانی که در یک مرکز پیشگیری از آسیب های ورزشی ارزیابی شده بودند، انجام دادند. پلوهر وهمکاران اضطراب، افسردگی و دلایل شرکت در ورزش را بین ورزشکاران در ورزش های فردی (مانند ژیمناستیک، دویدن، شیرجه) و ورزش های تیمی (مانند فوتبال، فوتبال، هاکی) مقایسه کردند. نتایج نشان داد در بین ورزشکاران جوان، اضطراب در کسانی که ورزش های انفرادی انجام می دهند بیشتر از کسانی است که ورزش های گروهی انجام می دهند (95).

مروان عبدالحمید و ولید شهاب (2022) هوش حرکتی-جسمانی و رابطه آن با دقت عملکرد مهارت های فنی در والیبال ساحلی را بررسی کردند. محققان به این نتیجه رسیدند که هوش حرکتی-جسمانی با دقت عملکرد رابطه معنادار دارد. بازیکنانی که از هوش حرکتی-جسمانی بالایی برخوردار بودند دارای دقت عملکرد بیشتری بودند (96).

مروان عبدالحمید و همکاران (2020) مطالعه ای با هدف شناسایی سطح هوش حرکتی- جسمانی در نمونه مورد مطالعه و همچنین شناسایی رابطه بین سطح هوش حرکتی-جسمانی فرایند یادگیری در ضربات مشخص در رشته بدمینتون ارائه شد. از تیم بدمینتون این دانشگاه برای بدست آوردن نتایج استفاده شد. نتایج به دست آمده نشان داد که بین هوش جسمانی-حرکتی و فرایند یادگیری رابطه مستقیم وجود دارد یعنی در مهارت های یادگیری هرچه هوش حرکتی جسمانی بالاتر باشد، فرآیند یادگیری سریعتر است (14).

مکدونالد و همکاران در پژوهش خود نشان دادند ارتباط معنی‌دار مثبت و متوسطی بین نمره کل مهارت حرکتی و نمره کل ریاضی وجود دارد. همینطور نمرات کل کنترل دست نیز به طور معنی‌داری با هر دو نمره کل ریاضی و نمره کل خواندن مرتبط بودند. پس از کنترل سن، اندازه‌گیری ترکیبی حرکت دقیق دست تنها مؤلفه‌ای از مهارت حرکتی بود که تغییر معنی‌داری در نمرات کل ریاضی و خواندن را توضیح داد (100).

نتایج پژوهش بوتا و همکاران(2020) نشان دادند که یک ارتباط مثبت بین مهارت حرکتی کلی و دانش حروف و اعداد وجود دارد. ارتباطهای معنی‌داری بین مهارت حرکتی و مهارت‌های خواندن و املایی نیز شناسایی شدند؛ به ویژه با مهارت‌های حرکتی کلان شامل هماهنگی دوطرفه، تعادل و هماهنگی بازوی بالا. یافته اصلی مطالعه نشان داد که قوی‌ترین ارتباط بین مهارت حرکتی و املا بوده است. این نتایج ادعای رو به رشدی را تأیید می‌کنند که حاکی از این است که توسعه حرکتی کلان کودک برای عملکرد تحصیلی ضروری است. بنابراین، یکی از راه‌های مؤثر برای ترویج همزمان توانمندی‌های حرکتی کلان و یادگیری در کودکان کلاس اول، ادغام حرکت در وظایف تحصیلی است (101).

هاوکینگ و همکاران(2022) در پژوهش خود نشان دادند مداخله به صورت واقعیت مجازی ایمن بوده و با عدم وقوع هیچ حادثه معکوسی و وجود تعداد کمی از عوارض کوچک تا متوسط را شامل می‌شود. در عین حال، نسبت زیادی از والدین اعلام کردند که آنها مایل به استفاده از بازی واقعیت مجازی در خانه هستند، اما دلایل محدود کننده برای استفاده از سامانه درمان در خانه هزینه و فضا بودند. با وجود کمبود شواهدی از هر گونه مزایای مداخله در بهبود مهارت‌های حرکتی کلان، آنان ارتباطات مثبت متعددی بین اندازه‌گیری‌های استاندارد مهارت‌های حرکتی کلان در اختلال طیف اتیسم (ASD) و اندازه‌گیری‌های آنان از کارایی، تقارن و هماهنگی با استفاده از دستگاه گرفتن حرکت با هزینه کم نشان داد (102).

لوبه و همکاران (2014) به بررسی این موضوع پرداختند که جو عاطفی مثبت و منفی خانواده به طور متفاوتی اضطراب و افسردگی جوانان را از طریق مسیرهای عاطفی متمایز پیش بینی می‌کند. نتایج نشان داد که یک محیط خانوادگی که با کنترل روان‌شناختی مادر و ابراز هیجان منفی خانواده مشخص می‌شود، اضطراب و افسردگی بیشتری را پیش‌بینی می‌کند و با عاطفه منفی تجربه‌شده واسطه می‌شود. برعکس، یک محیط عاطفی خانوادگی که با گرمای کم مادری و بیان هیجان مثبت کم مشخص می‌شود، تنها افسردگی را پیش‌بینی می‌کرد و از طریق کاهش عاطفه مثبت تجربه‌شده واسطه شد. این مطالعه یک مدل نظری از جامعه‌پذیری عواطف خانوادگی معمولی را با یک مدل مبتنی بر عاطفه موجود از جنبه‌های مشترک و منحصربه‌فرد بیان علائم اضطراب و افسردگی ترکیب نمود (103).



همدال (2011) نیز رابطه بین تاب آوری و سطوح اضطراب، افسردگی و علائم وسواس فکری-اجباری در نوجوانان در پژوهش خود بررسی نمود. یافته‌های این پژوهش نشان داد نمرات تاب آوری بالاتر نمرات پایین تری را در سطوح افسردگی، اضطراب، استرس و علائم وسواس فکری-اجباری پس از کنترل سن و جنسیت پیش بینی کرد. همینطور وی نتیجه‌گیری کرد که عوامل تاب‌آوری در رابطه با علائم روان‌شناختی در میان نوجوانان با افزایش سن مثمرثمرتر باشد (104).

نیل و همکاران (2012) در پژوهش خود به بررسی شدت و تفسیر اضطراب رقابتی: تحقیق دو مطالعه ای در مورد رابطه آنها با عملکرد افراد پرداختند. بررسی رابطه بین شدت اضطراب، تفسیر و عملکرد به عنوان تابعی از سطح مهارت و بحرانی بودن موقعیت نشان داد که تفسیر اضطراب پیش‌بینی‌کننده قوی‌تری برای عملکرد نسبت به شدت اضطراب است. علاوه بر این، هر مقدار شدت اضطراب افزایش یافت، تفسیرها ضعیف‌تر شدند، و عملکرد با بحرانی‌تر شدن وضعیت کاهش یافت (105).

جمع بندی
پژوهش‌های پیشین که در بخش قبل مورد بررسی قرار گرفتند نشان داد که مواردی مانند هوش حرکتی، تبحر حرکتی و اضطراب از منظر پژوهشگران بسیاری مورد بررسی قرار گرفته. به طور مثال آیت الهی (1398) نقش واسطه ای خودکارآمدی در ورزش در رابطه بین هوش حرکتی- جسمانی و هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان را مورد بررسی قرار داده و یا مروان عبدالحمید و همکاران (2020) مطالعه ای با هدف شناسایی سطح هوش حرکتی- جسمانی در نمونه مورد مطالعه و همچنین شناسایی رابطه بین سطح هوش حرکتی-جسمانی فرایند یادگیری در ضربات مشخص در رشته بدمینتون را انجام داده‌اند. با کمی دقت و بررسی پیشینه پژوهش متوجه می‌شویم که متغیرهای هوش حرکتی، تبحر حرکتی و اضطراب در جامعه آماری دختران نوجوان دارای مادر شاغل یا خانه‌دار تا کنون مورد بررسی و مطالعه قرار نگرفته‌اند و لذا این پژوهش با هدف پاسخ‌گویی به خلاء پژوهشی به وجود آمده در این زمینه انجام شد.



فصل سوم
روش‌شناسی پژوهش
مقدمه
در این فصل به بررسی شیوه
پژوهش، جامعه آماری و حجم نمونه خواهیم پرداخت. با توجه به موضوع پژوهش که مقایسه هوش حرکتی_جسمانی، اضطراب وتبحر حرکتی در دختران نوجوان با مادر شاغل وخانه دار می‌باشد ابزار پژوهش تعریف شده و بر اساس موضوع پژوهش در ادامه روش تجزه و تحلیل داده‌ها معرفی می‌گردد.



3-1- طرح کلی پژوهش
روش پژوهش حاضر در زمره پژوهش‌های علی مقایسه‌ای (پس رویدادی) قرار دارد.
3-2- جامعه آماری
جامعه آماری پژوهش حاضر را کلیه دختران
نوجوان 12-14 سال مدارس ناحیه 1 شهر اراک تشکیل دادند.
3-3- حجم نمونه و روش نمونه‌گیری
با توجه به روش پژوهش علی مقایسه‌ای بین دو گروه و با استفاده از نرم افزار G-Power و با احتساب اندازه اثر =1، خطای نوع اول=05/0 ، توان=95/0 و تعداد دو گروه حجم نمونه به تعداد 46 نفرانتخاب گردید (پیوست 1).



با توجه به ماهیت و حجم جامعه آماری نمونه‌ها به روش هدفمند انتخاب شدند. در واقع با توجه به گستردگی جامعه آماری از بین مدارس ناحیه 1 شهر اراک تعداد 1 مدرسه دخترانه نتخاب در مرحله دوم از بین کلاس‌ها تعداد 23 دانش‌آموز دارای مادر شاغل و 23 دانش‌آموز دارای مادر خانه‌دار بطور هدفمند انتخاب شدند. با عنایت به هماهنگی‌های صورت گرفته با دفتر حراست اداره آموزش و پرورش و همچنین مدیر مرکز مذکور، تمام پرسشنامه‌ها در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت و آزمون تبحر حرکتی به کمک مربیان مدارس انجام شد.



3-4- ابزارهای پژوهش
الف) پرسشنامه اضطراب کتل:
برای اندازه‌گیری اضطراب از پرسشنامه کتل استفاده خواهد شد. این ابزار دارای 40 سوال سه گزینه‌ای است که با استفاده از طیف سه درجه‌ای لیکرت نمره‌گذاری می‌شود. نمره افرادی که بالای 45 باشد، مضطرب محسوب می‌شوند(پیوست 2). کتل پایایی پرسشنامه را با روش ارزیابی پایایی آلفای کرونباخ، 83% گزارش کرده است (97).

تعداد و سوالات مربوط به مولفه‌های پرسشنامه
عوامل نخستین شخصیت
تعداد مواد
سوالاتی که معرف عوامل هستند
Q3 (-) فقدان وحدت یافتگی یا انسجام هوشیاری از خود
8
1.2.3.4.22.21.24.23
C (-) فقدان نیروی من یا نوروزگرایی عمومی
6
5.6.7.25.26.27
L ناامنی پارانویایی
4
8.9.28.29
O گرایش- احساس گناهکاری
12
10.11.12.13.14.15.30.31.32.33.34.35
Q4 تنش (فشار بن)
10
16.17.18.19.20.36.37.38.39.40
اعتبار و روایی پرسشنامه
این مقیاس بر اساس پژوهش‌های گسترده
مورد بررسی قرار گرفته و احتمالا موثر ترین ابزاری است که احتمالا به صورت یک پرسشنامه کوتاه و برای سنجش اضطراب فراهم آمده است (ساعتچی،1391). اعتبار این آزمون که از طریق اجرای مجددآن و به دفعات متعدد انجام گرفته، همیشه بالاتر از 70 درصد بوده است.. مقایسه نتایج جدول زیر تفاوت آشکار و کاملا معنی دار را بین گروه آزمودنی‌های طبیعی و گروه‌هایی که به تشخیص روانپزشکی دارای اختلال بودند را نشان می دهد (گنجی،1381).



گروه
تعداد آزمودنی‌ها
میانگین
انحراف استاندارد
طبیعی
795
75/26
16/11
نوروتیک
152
54/38
20/12
هیستری
59
75/44
80/12
این پرسشنامه در حیطه تست‌های عینی جای می‌گیرد و دارای اعتبار است. همچنین پرسشنامه فوق دارای نرم (هنجار) می‌باشد که می‌توان در تفسیر نمرات، آزمونگر را یاری دهد. ضریب اعتبار این پرسشنامه را 72/0 گزارش داده‌اند. این پرسشنامه به طور دقیق می‌تواند جنبه‌های فیزیولوژیک اضطراب را بر طبق عوارض مشهود آن، اندازه‌گیری کند. این پرسشنامه از آغاز سال 1367 با همکاری گروهی از دانشجویان روانشناسی دانشگاه تهران، هنجاریابی شده است (ساعتچی،1391).



ب) آزمون تبحر حرکتی:
برای ارزیابی تبحر حرکتی از آزمون بروینینکس-اوزرتسکی استفاده خواهد شد. . این آزمون عملکرد حرکتی کودکان 5/4 تا 5/14 سال را میسنجد. فرم کوتاه این آزمون شامل ۸ آزمون و ۱۴ خرده آزمون است. زمان اجرای فرم کوتاه آزمون برای یک فرد سالم ۱۵ دقیقه است که تبحر حرکتی یا اختلالات حرکتی در مهارت های حرکتی درشت و ظریف را ارزیابی می کند. فهرست خرده آزمون های این آزمون عبارت اند از سرعت دویدن و چابکی، تعادل، هماهنگی دو دستی، قدرت، هماهنگی اندام فوقانی، سرعت پاسخ، کنترل بینایی و سرعت و چابکی اندام فوقانی. پایایی این آزمون برای گروههای سنی مختلف 81/0 تا 90/0 گزارش شده است روایی و پایایی ضوابط مربوط به آزمون از طریق آزمایش بیش ۷۰۰ کودک دختر و پسر که از نژادهای مختلف و جوامع کوچک و بزرگ و مناطق جغرافیایی مختلف بودند، تهیه شده است. اعتبار و میزان ازمون بالاست و به طور موفقیت آمیزی برای تمایز کودکان دارای اختلال حرکتی و کودکان بهنجار استفاده شده است. ضریب پایایی بازآزمایی این آزمون در فرم طولانی 78 درصد و در فرم کوتاه 86 درصد گزارش شده است (98).



آزمون های تبحر حرکتی بروی نینکز- اوزر تسکی به ترتیب زیر انجام می شوند:
پیش آزمون برتری دست
پیش آزمون برتری پا
خرده آزمون ۱ (سرعت دویدن و چابکی)
خرده آزمون ۲ (تعادل)
این خرده آزمون شامل ۸ آزمایش است.
آزمایش 1 از خرده آزمون ۲ - (
ایستادن روی زمین با پای برتر)
آزمایش ۲ از خرده آزمون ۲ - (ایستادن روی چوب موازنه با پای برتر)
آزمایش ۳ از خرده آزمون ۲ - (ایستادن با پای برتر روی زمین با چشمان بسته)
آزمایش ۴ از خرده آزمون ۲ - (راه رفتن روی خط)
آزمایش ۵ از خرده آزمون ۲ - (
راه رفتن روی چوب موازنه)
آزمایش ۶ از خرده آزمون ۲ - (راه رفتن پاشنه - پنجه روی خط)
آزمایش ۷ از خرده آزمون ۲ - (راه رفتن پاشنه - پنجه روی چوب موازنه)
آزمایش ۸ از خرده آزمون ۲ - (رد شدن از خط کش روی چوب موازنه)
خرده آزمون ۳ - (هماهنگی دو دوستی)
این خرده آزمون شکل ۸ آزمایشی است.
آزمایش ۱از خرده آزمون ۳ (ضربه زدن یک درمیان با پاها در حین ترسیم دایره با انگشتان)

آزمایش ۲ از خرده آزمون ۳ (ضربه زدن با دست و پا به صورت همسو)
آزمایش ۳ از خرده آزمون ۳ (ضربه زدن با دست و پا به صورت غیرهمسو)
آزمایش ۴ از خرده آزمون ۳ (پریدن درجا با حرکت دست وپا به صورت همسو)
آزمایش ۵ از خرده آزمون ۳ (پریدن درجا با حرکت دست وپا به صورت غیرهمسو)
آزمایش ۶ از خرده آزمون ۳ (بالا پریدن و کف زدن)
آزمایش ۷ از خرده آزمون ۳ (بالا پریدن و لمس پاشنه ها با دودست)
آزمایشی ۸ از خرده آزمون ۳ (
ترسیم همزمان خط و بعلاوه)
خرده آزمون ۴ (قدرت)
این خرده آزمون دارای سه آزمایش است. در شرایطی که آزمودنی خسته است، این خرده آزمون ها پس از قدری استراحت یا در یک روز دیگر انجام می شود.




آزمایش ۱ از خرده آزمون ۴ (پرش طول جفتی)
آزمایش ۲ از خرده آزمون ۴ (دراز و نشست)
آزمایش ۳ الف از خرده آزمون ۴ (
شنای روی زانو برای پسران زیر ۸ سال و همه دختران)
آزمایش ۳ ب از خرده آزمون ۴ (شنا کامل روی زمین برای پسران بالای ۸ سال)
خرده آزمون ۵ (هماهنگی اندام فوقانی)
این خرده آزمون دارای نه آزمایش است
آزمایش۱ از خرده آزمون ۵ (زدن توپ به زمین و دریافت آن با دودست)
آزمایش۲ از خرده آزمون ۵ (زدن توپ به زمین و دریافت آن با دست مرجح )
آزمایش ۳ از خرده آزمون ۵ (
دریافت توپ پرتاب شده با دو دست)
آزمایش ۴ از خرده آزمون ۵ (دریافت توپ پرتاب شده با دست برتر)
آزمایش ۵ از خرده آزمون ۵ (پرتاب توپ به هدف با دست برتر)
آزمایش ۶ از خرده آزمون ۵ (لمس توپ در حال تاب خوردن با دست برتر)
ازمایش ۷ از خرده آزمون ۵ (لمسی بینی با انگشت اشاره با چشمان بسته)
آزمایش ۸ از خرده آزمون ۵ (تماسی شست با نوک انگشتان با چشمان بسته)
آزمایش ۹ از خرده آزمون ۵ (چرخش شست و انگشت اشاره)
خرده آزمون ۶ (سرعت پاسخ)
خرده آزمون ۷ (کنترل بینایی - حرکتی)
این خرده آزمون دارای ۸ آزمایش است. آزمودنی باید پشت میز و نزدیک آزمونگر بنشیند. امتیاز یا خطای هیچ کدام از آزمایش های این خرده آزمون را نباید قبل ازاتمام ان شمارش کرد.




آزمایش ۱ از خرده آزمون ۷ (برش دایره با دست برتر)
آزمایش ۲، ۳، ۴ از خرده آزمون ۷ (ترسیم خط در مسیر منقطع، مستقیم و منحنی با دست برتر)

آزمایش ۵، ۶، ۷، ۸ از خرده آزمون ۷ (تقلید یک دایره، مثلث، لوزی و مدادهای روی هم افتاده با دست برتر)
خرده آزمون ۸ ( سرعت و چالاکی اندام فوقانی)
این خرده آزمون دارای ۸ آزمایش است. آزمودنی باید پشت میز در مقابل ازمونگر بنشیند. اگر در حین به پایان رساندن یک حرکت، زمان تمام شد، آزمونگر باید امتیاز آن حرکت را منظور نماید. اگر آزمودنی تکلیف را به درستی نفهمید، یا اجرایش را متوقف کرد، آزمونگر باید مجدداً توضیح داده و آزمایش را تکرار کند.




آزمایش ۱ ازخرده آزمون ۸ ( گذاشتن سکه در جعبه با دست برتر)
آزمایش2 ازخرده آزمون ۸ ( گذاشتن سکه در دو جعبه با دودست)

آزمایش ۳ ازخرده آزمون ۸ (دسته بندی کارتها با دست برتر)

آزمایش ۴ ازخرده آزمون ۸ ( به رشته کشیدن مهره ها با دست برتر)
آزمایش ۵ ازخرده آزمون ۸ (جابجا کردن میخ ها با دست برتر)
آزمایش ۶ ازخرده آزمون ۸ (
ترسیم خطوط عمودی با دست برتر)
آزمایش ۷ ازخرده آزمون ۸ (نقطه گذاری در دایره با دست برتر)
آزمایش ۸ ازخرده آزمون ۸ (نقطه گذاری با دست برتر)

ج) پرسشنامه هوش حرکتی-جسمانی:
در این پژوهش از پرسشنامه هوش حرکتی- جسمانی بهرامی، مرادی، گلمحمدی و سجادی‌نژاد(1402) استفاده شد(39) این پرسشنامه دارای 36 سوال و پنج عامل با عنوان یادگیری و تجربه مهارت های حرکتی، ارتباطات غیرکلامی، توانایی ادراکی، لذت و مشارکت در فعالیت های بدنی، آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت و مهارت تشکیل شده است. نمره گذاری پرسشنامه بصورت طیف لیکرت می باشد که برای گزینه های «کاملاً شبیه من است ، «تا حد زیادی شبیه من است ، «در حد متوسط شبیه من است ، «اندکی شبیه من است و «به هیچ وجه شبیه من نیست به ترتیب امتیازات 5، 4، 3، 2 و 1 در نظر گرفته می‌شود. روایی و پایایی این پرسشنامه در نوجوانان ایرانی موردتایید قرار گرفته است (99).



در روایی همزمان همبستگی میان نمرات دو آزمون 0/51 و ضرایب آلفای کرونباخ (98/0) و همبستگی درونطبقهای (87/0) به دست آمد )پیوست 3).

3-5- روش جمع‌آوری اطلاعات
پس از اخذ معرفی نامه از دانشکده علوم ورزشی دانشگاه اراک و اخذ مجوزهای قانونی از آموزش و پرورش استان به ناحیه یک، به مدرسه تعیین شده مراجعه گردید و گردآوری اطلاعات در پژوهش حاضر با استفاده از پرسشنامه‌های خودگزارشی که دارای روایی و پایایی معتبر علمی با هنجاریابی داخلی (ایرانی)) می‌باشند و انجام آزمون‌های مورد نظر، انجام شد.



3-6- تجزیه‌وتحلیل داده‌ها:
جهت تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی
شامل میانگین؛ واریانس؛ انحراف معیار، جدول و نمودار و استنباطی شامل آزمون‌های کلموگرف اسمیرونوف به منظور تعیین نرمال بودن داده‌ها و آزمون تحلیل واریانس استفاده شد.



فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش
مقدمه
در این فصل به تجزیه و تحلیل نتایج
تحقیق پرداخته می‌شود. همان‌طور که ذکر شد، هدف از تحقیق حاضر، مقایسه هوش حرکتی_جسمانی، اضطراب و تبحر حرکتی در دختران نوجوان با مادر شاغل وخانه دار می‌باشد. در این فصل ابتدا اطلاعات مربوط به آمار توصیفی در مورد متغیرهای مختلف تحقیق ارائه شد. این موارد شامل جداول فراوانی شرکت‌کنندگان بر اساس اطلاعات جمعیت‌شناختی مربوط به سن شرکت‌کنندگان و بررسی میانگین، انحراف استاندارد، چولگی و کشیدگی نمرات بود. در ادامه، طبیعی بودن توزیع داده‌های تحقیق با استفاده از آزمون کلموگروف اسمیرنف مورد بررسی قرار گرفت. به منظور بررسی فرضیه‌های پژوهش نیز از آزمون تحلیل واریانس استفاده شد که به این منظور سه فرضیه مورد بررسی قرار گرفت.



4-1 داده های توصیفی پژوهش
4-1-1- اطلاعات جمعیت شناختی
جدول شماره (4- 1): فراوانی شرکت‌کنندگان بر اساس سن
سن
گروه
فراوانی
درصد
درصد معتبر
درصد تجمعی
مادر خانه‌دار
12
10
43.5
43.5
43.5
13
5
21.7
21.7
65.2
14
8
34.8
34.8
100.0
جمع
23
100.0
100.0
مادر شاغل
12
7
30.4
30.4
30.4
13
10
43.5
43.5
73.9
14
6
26.1
26.1
100.0
جمع
23
100.0
100.0
همانطور که در جدول مشخص شده بیشترین تعداد شرکت‌کنندگان در پژوهش با تعداد 17 نفر را دختران در سن 12 سال مشاهده می‌کنیم.

4-1-2- شاخص های توصیفی (میانگین و انحراف معیار) مربوط به نمرات ابعاد متغیرهای اضطراب ، هوش حرکتی-جسمانی و تبحر حرکتی



جدول شماره (4- 3): میانگین و انحراف معیار ابعاد متغیرهای اضطراب ، هوش حرکتی-جسمانی و تبحر حرکتی
آماره استنباطی
تعداد
حداقل
حداکثر
میانگین
انحراف استاندارد
چولگی
آماره
کشیدگی
آماره
مادر خانه‌دار
سرهت دویدن
23
1
12
6.13
3.307
0.073
0.481
-0.834
0.935
تعادل
23
8
23
14.61
4.076
0.111
0.481
-0.695
0.935
هماهنگی دوسوبه
23
4
20
11.00
4.045
0.153
0.481
-0.448
0.935
قدرت
23
13
31
22.13
5.012
-0.110
0.481
-0.907
0.935
هماهنگی اندام
23
6
12
9.74
1.514
-0.977
0.481
0.865
0.935
سرعت عمل
23
5
22
12.96
4.557
0.230
0.481
-0.275
0.935
کنترل بینایی حرکتی
23
5
17
11.39
2.996
0.051
0.481
0.119
0.935
سرعت اندام فوقانی
23
17
45
33.22
7.198
-0.610
0.481
0.178
0.935
اضطراب
23
28
48
36.57
4.971
0.262
0.481
0.052
0.935
توانایی ادراکی
23
20
35
25.91
4.242
0.540
0.481
-0.187
0.935
ارتباط غیر کلامی
23
3
12
7.87
2.418
0.061
0.481
-0.868
0.935
یادگیری مهارتها
23
7
18
13.61
3.421
-0.477
0.481
-1.097
0.935
آمادگی جسمانی
23
22
41
32.48
4.631
-0.479
0.481
0.182
0.935
لذت مشارکت
23
16
31
23.22
4.757
-0.045
0.481
-1.036
0.935
مادر شاغل
سرهت دویدن
23
2
15
8.57
3.975
-0.056
0.481
-1.332
0.935
تعادل
23
8
23
15.39
3.615
0.297
0.481
0.772
0.935
هماهنگی دوسوبه
23
5
15
10.39
3.100
-0.111
0.481
-0.840
0.935
قدرت
23
9
32
20.91
6.288
0.195
0.481
-0.524
0.935
هماهنگی اندام
23
8
19
12.43
3.245
0.315
0.481
-0.849
0.935
سرعت عمل
23
6
24
13.17
4.438
0.410
0.481
0.226
0.935
کنترل بینایی حرکتی
23
6
18
12.00
3.568
0.217
0.481
-0.986
0.935
سرعت اندام فوقانی
23
17
51
32.65
8.077
0.053
0.481
0.593
0.935
اضطراب
23
29
49
40.22
4.757
-0.375
0.481
0.185
0.935
توانایی ادراکی
23
21
35
29.26
4.059
-0.162
0.481
-0.982
0.935
ارتباط غیر کلامی
23
7
14
9.70
1.820
0.497
0.481
0.265
0.935
یادگیری مهارتها
23
10
25
16.87
3.806
0.218
0.481
-0.257
0.935
آمادگی جسمانی
23
25
50
35.96
5.858
0.593
0.481
0.945
0.935
لذت مشارکت
23
15
36
23.96
5.068
0.489
0.481
0.378
0.935
همانطور که در جدول 4-3 قابل مشاهده است، بر اساس نتایج مقدار چولگی مشاهده شده در تمام متغیرها ومولفه‌های آنها بین (2،2-) می‌باشد. یعنی به لحاظ چولگی کلیه متغیرها نرمال بوده و توزیع نرمال دارند. مقدار کشیدگی نیز در بازه بین (2،2-) قرار دارد. این نشان می‌دهد توزیع متغیرها نرمال بوده و کشیدگی کمی داشته و در حالت نرمال قرار دارد.

همینطور دختران نوجوان دارای مادر خانه‌دار در متغیرهای تعادل، هماهنگی دوسوبه، قدرت دارای میانگین نمرات بالاتری نسبت به دختران دارای مادر شاغل می‌باشند و همینطور دختران نوجوان دارای مادر شاغل نیز در متغیرهای سرعت دویدن، سرعت عمل، کنترل بینایی حرکتی، سرعت اندام فوقانی، اضطراب، توانایی ادراکی، ارتباط غیر کلامی، یادگیری مهارتها، آمادگی جسمانی، لذت مشارکت دارای نمرات بالاتر از گروه دختران دارای مادر خانه‌دار می‌باشند. در ادامه به منظور بررسی معناداری این تفاوت‌ها از آزمون تحلیل واریانس استفاده خواهیم نمود.



4-2 داده های استنباطی
4-2-1- پیش فرض نرمال بودن توزیع نمرات گروه ‌های نمونه در جامعه
یکی از پیش فرض های لازم برای استفاده از معادلات ساختاری ، پیش فرض نرمال بودن توزیع نمرات گروه یا گروه ‌های نمونه در جامعه است. اساس این پیش فرض بر آن است که فرض می شود، توزیع نمرات در جامعه نرمال است و اگر در گروه ‌های نمونه کجی یا کشیدگی حاصل شده، به خاطر نمونه ‌گیری تصادفی افراد بوده است. پیش فرض نرمال بودن در صورتی رد می ‌شود که احتمال تصادفی بودن تفاوت میان توزیع گروه ‌های نمونه و توزیع نرمال بودن نمرات در جامعه کمتر از 05/0 گردد (دلاور، 1393). در این پژوهش برای بررسی این فرضیه از آزمون
شایپرو-ویلک استفاده گردید جدول شماره (4- 4) .



آزمون معناداری جدول شماره (4-3)
آزمون کلوموگروف-اسمیرنوف
آزمون شایپرو-ویلک
آماره
درجه آزادی
آماره
آماره
درجه آزادی
آماره
سرهت دویدن
0.100
46
0.200*
0.963
46
0.144
تعادل
0.105
46
0.200*
0.968
46
0.224
هماهنگی دوسوبه
0.105
46
0.200*
0.969
46
0.251
قدرت
0.081
46
0.200*
0.979
46
0.574
هماهنگی اندام
0.192
46
0.000
0.922
46
0.004
سرعت عمل
0.116
46
0.140
0.977
46
0.492
کنترل بینایی حرکتی
0.149
46
0.012
0.967
46
0.209
سرعت اندام فوقانی
0.103
46
0.200*
0.974
46
0.380
اضطراب
0.082
46
0.200*
0.983
46
0.746
توانایی ادراکی
0.118
46
0.118
0.953
46
0.059
ارتباط غیر کلامی
0.136
46
0.033
0.975
46
0.433
یادگیری مهارتها
0.110
46
0.200*
0.977
46
0.479
آمادگی جسمانی
0.094
46
0.200*
0.967
46
0.218
لذت مشارکت
0.073
46
0.200*
0.979
46
0.576
با توجه به نتایج آزمون شایپرو-ویلک نمرات کلیه متغیرهای وارد در پژوهش معنادار نبوده (P>0/05) به نفع توزیع نرمال میل می‌کند(به غیراز متغیر هماهنگی اندام فوقانی که بر اساس میزان نرمال بودن در جدول چولگی و کشیدگی قابل چشم‌پوشی است).

فرضیه اول پژوهش
بین هوش حرکتی-جسمانی دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
تحلیل واریانس فرضیه اول
مجموع مربعات
درجه آزادی
میانگین مربعات

F
معناداری.
توانایی ادراکی
بین گروهی
128.891
1
128.891
7.479
0.009
درون گروهی
758.261
44
17.233
جمع
887.152
45
ارتباط غیر کلامی
بین گروهی
38.348
1
38.348
8.375
0.006
درون گروهی
201.478
44
4.579
جمع
239.826
45
یادگیری و تجربه مهارتها
بین گروهی
122.283
1
122.283
9.340
0.004
درون گروهی
576.087
44
13.093
جمع
698.370
45
آمادگی جسمانی
بین گروهی
139.130
1
139.130
4.990
0.031
درون گروهی
1226.696
44
27.879
جمع
1365.826
45
لذت مشارکت
بین گروهی
6.283
1
6.283
0.260
0.613
درون گروهی
1062.870
44
24.156
جمع
1069.152
45
با توجه به یافته‌ها متوجه می‌شویم که در مولفه‌های توانایی ادراکی، ارتباط غیر کلامی، یادگیری و تجربه مهارتها، آمادگی جسمانی در بین دو گروه تفاوت معنادار مشاهده می‌گردد. در مولفه لذت مشارکت تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده نشد. لذا فرضیه اول پژوهش تأیید می‌گردد. به عبارت دیگر میانگبن نمرات دختران نوجوان با مادر شاغل در مولفه‌های توانایی ادراکی، ارتباط غیر کلامی، یادگیری و تجربه مهارت‌ها، آمادگی جسمانی از متغیر هوش حرکتی-جسمانی بالاتر از دختران نوجوان با مادر خانه دار بود.



فرضیه دوم پژوهش
بین اضطراب دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
تحلیل واریانس فرضیه دوم
مجموع مربعات
درجه آزادی
میانگین مربعات

F
معناداری.
اضطراب
بین گروهی
153.391
1
153.391
6.480
0.014
درون گروهی
1041.565
44
23.672
جمع
1194.957
45
با توجه به یافته‌ها متوجه می‌شویم که در متغیر اضطراب بین دو گروه تفاوت معنادار وجود دارد. لذا فرضیه دوم پژوهش تأیید می‌گردد. به عبارت دیگر میانگبن نمرات دختران نوجوان با مادر شاغل در متغیر اضطراب بالاتر از دختران نوجوان با مادر خانه دار بود.



فرضیه سوم
بین تبحر حرکتی دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
تحلیل واریامس فرضیه سوم
مجموع مربعات
درجه آزادی
میانگین مربعات
F

معناداری.
سرعت دویدن
بین گروهی
68.174
1
68.174
5.099
0.029
درون گروهی
588.261
44
13.370
جمع
656.435
45
تعادل
بین گروهی
7.043
1
7.043
0.475
0.494
درون گروهی
652.957
44
14.840
جمع
660.000
45
هماهنگی دو سویه
بین گروهی
4.261
1
4.261
0.328
0.570
درون گروهی
571.478
44
12.988
جمع
575.739
45
قدرت
بین گروهی
17.043
1
17.043
0.527
0.472
درون گروهی
1422.435
44
32.328
جمع
1439.478
45
هماهنگی اندام فوقانی
بین گروهی
83.565
1
83.565
13.035
0.001
درون گروهی
282.087
44
6.411
جمع
365.652
45
سرعت عمل
بین گروهی
0.543
1
0.543
0.027
0.871
درون گروهی
890.261
44
20.233
جمع
890.804
45
کنترل بینایی حرکتی
بین گروهی
4.261
1
4.261
0.393
0.534
درون گروهی
477.478
44
10.852
جمع
481.739
45
سرعت اندام فوقانی
بین گروهی
3.674
1
3.674
0.063
0.803
درون گروهی
2575.130
44
58.526
جمع
2578.804
45
با توجه به یافته‌ها متوجه می‌شویم که در مولفه‌های سرعت دویدن و هماهنگی اندام فوقانی بین دو گروه تفاوت معنادار وجود دارد. در سایر مولفه‌ها تفاوت معناداری مشاده نشد. لذا فرضیه سوم پژوهش تأیید می‌گردد. به عبارت دیگر میانگبن نمرات دختران نوجوان با مادر شاغل در مولفه‌های سرعت دویدن و هماهنگی اندام فوقانی از متغیر تبحر حرکتی بالاتر از دختران نوجوان با مادر خانه دار بود.



فصل پنجم
بحث و نتیجه گیری
5-1- نتیجه‌گیری
رشد و تکامل کودک از بدو تولد با حرکت معنی می‌یابد و با افزایش توانایی‌های ذهنی و شناختی کودک پیچیده‌تر می‌شود و در ادامه‌ی رشد و تکامل، رفتارهای حرکتی کودک موجب برقراری ارتباط وی با همنوعان خود گردیده و رفتارها و هیجانات وی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر رفتارهای حرکتی کودک به‌خوبی متناسب با سن تقویمی وی شکل گیرد نشان‌دهنده‌ی سلامت جسمی و روحی اوست. اگر شرایطی مانند فعالیت‌های ورزشی گروهی، فعالیت هایی که خلاقیت کودکان را بالا می‌برد فراهم گردد، تا حد بسیاری استعداد حرکتی کودکان و نوجوانان افزایش می‌یابد. هوش حرکتی یکی از انواع هوش چندگانه است. افراد دارای این هوش توانایی کنترل اعضای بدن و حرکات آن را دارند و برای حل مسائل و مشکلات و برقراری ارتباط با محیط اطراف خود از آن بهره می‌برند.. این امر بر روی حالات روانشناختی و رفتار نوجوانان تأثیرگذار خواهد بود. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف مقایسه هوش حرکتی_جسمانی، اضطراب وتبحر حرکتی در دختران نوجوان با مادر شاغل وخانه دار انجام شد. بر این اساس سه فرضیه های پژوهش ارائه شده شده که در ادامه به بحث و بررسی هریک از آنها می‌پردازیم:



بین هوش حرکتی-جسمانی دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
یافته‌ها نشان دادند که در مولفه‌های توانایی ادراکی، ارتباط غیر کلامی،یادگیری و تجربه مهارتها، آمادگی جسمانی در بین دو گروه تفاوت معنادار مشاهده می‌گردد. در مولفه لذت مشارکت تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده نشد. یافته‌های این پژوهش با یافته‌های گودرزی و همکاران (1399)، آیت الهی (1398)، مروان عبدالحمید و ولید شهاب (2022) و مروان عبدالحمید و همکاران (2020) همسو می‌باشد.

آیت الهی (1398) پژوهشی با هدف بررسی نقش واسطه ای خودکارآمدی در ورزش در رابطه بین هوش حرکتی- جسمانی و هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان انجام داد. نتایج ایشان نشان می‌دهد که بین هوش حرکتی - جسمانی با خودکارآمدی در ورزش، بین خودکارآمدی در ورزش با هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان و بین هوش حرکتی- جسمانی با هدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان رابطه مستقیم و معنی داری وجود دارد. خودکارآمدی در ورزش در رابطه بین هوش حرکتی- جسمانی وهدف مداری در فعالیت بدنی دانش آموزان، نقش واسطه ای ایفا می‌کند..از دیدگاه بنده هم با نظر آیت الهی موافقم که خودکارآمدی در ورزش امری مهم می‌باشد وقتی دانش آموزان از هوش حرکتی جسمانی بالایی برخوردار باشند می‌توانند در امر ورزش موفق تر باشند از این رو مربیان ورزش و متولیان این امر می‌بایست خودکارآمدی دانش آموزان را شناسایی و تقویت کنند .



مروان عبدالحمید و ولید شهاب (2022) هوش حرکتی-جسمانی و رابطه آن با دقت عملکرد مهارت های فنی در والیبال ساحلی را بررسی کردند. محققان به این نتیجه رسیدند که هوش حرکتی-جسمانی با دقت عملکرد رابطه معنادار دارد. بازیکنانی که از هوش حرکتی-جسمانی بالایی برخوردار بودند دارای دقت عملکرد بیشتری بودند .

مروان عبدالحمید و همکاران (2020) مطالعه ای با هدف شناسایی سطح هوش حرکتی- جسمانی در نمونه مورد مطالعه و همچنین شناسایی رابطه بین سطح هوش حرکتی-جسمانی فرایند یادگیری در ضربات مشخص در رشته بدمینتون ارائه شد. از تیم بدمینتون این دانشگاه برای بدست آوردن نتایج استفاده شد. نتایج به دست آمده نشان داد که بین هوش جسمانی-حرکتی و فرایند یادگیری رابطه مستقیم وجود دارد یعنی در مهارت های یادگیری هرچه هوش حرکتی جسمانی بالاتر باشد، فرآیند یادگیری سریعتر است .

یافته‌های پژوهش‌های ذکر شده نشان دادند که هوش حرکتی-جسمانی با فرایندهای یادگیری، عملکرد و خودکارآمدی در رابطه می‌باشند. از طرفی یافته‌های پژوهش حاضر نشان دادند که مولفه‌های هوش حرکتی در بین فرزندان دارای مادر شاغل نمرات بالاتری را به خود اختصاص داده‌اند.

در تبیین این یافته می‌توان گفت آموزش های دوران کودکی نقشی بسیار مهم در یادگیری افراد دارند. چرا که در این دوران، نگرش و بنیان‌های ارزشی برای حفظ و پشتیبانی از مهارت‌های زندگی شکل می‌گیرند و مادام‌العمر و تغییرناپذیر هستند. لذا مادران شاغل با توجه به فراهم نمودن فرصت‌های آموزش غیر رسمی برای فرزندان خود در زمان‌های غیبت در منزل مانند کلاس‌های ورزشی، موسیقی و غیره توانایی فرزندان خود را از لحاظ ابعاد مختلف ادراکی، هوش توانایی‌های جسمانی ارتقاء می‌دهند . بنابراین، هدف کلیه فعالیت‌هایی که در جهت آموزش و یادگیری انجام می‌گیرد، توسعه مهارت افراد است. به طوریکه نتایج پژوهش سرخوش و لیراوی‌زاده (1394) با عنوان بررسی تاثیر آموزش های مهارتی بر توانایی‌های شناختی و حرکتی کودکان 3 تا 6 سال نشان داد که بین دوگروه آزمایش و کنترل قبل از شروع مداخله (اجرای آموزش‌های مهارتی)، درپیش دانسته‌های لازم برای مباحث پیش‌بینی شده، تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. اما، پس از انجام مداخله ، تفاوت معنی‌داری بین نمرات دو گروه وجود داشت است. این عامل نشان می‌دهد که آموزش‌های متفاوت ورزشی، شناختی می‌تواند بر بهبود هوش حرکتی افراد مؤثر باشد. از طرفی مادران شاغل درصدد هستند تا نبود خود در ساعات کاری خود در کنار فرزندان را شرکت دادن آنان در فعالیت‌های خارج از خانه مانند کلاس‌های ورزشی، موسیقی و تفریحی جبران نمایند. این کار باعث می‌شود تا این کودکان و نوجوانان به تدریج مهارت های حرکتی بالاتری را نسبت به گروه همسالان خود کسب نمایند. مطالعات او و همکاران (2023) در پژوهشی تحت عنوان تأثیر موسیقی و حرکت مبتنی بر آهنگ بر مهارت‌های کودکان نشان داد که استفاده از موسیقی و حرکت مبتنی بر آهنگ بر مهارتهای حرکتی کودکان تأثیر معناداری دارد به طوری که مداخله موسیقی و حرکت مبتنی بر آهنگ توانسته مهارت‌های حرکتی آنان را بهبود بخشد. همینطور اشتغال مادران در ارائه خدمات بیشتر برای فرزندان خود به‌ویژه در زمینه مراقبت‌های بهداشتی، تغذیه و فرصت‌های آموزشی مؤثر می‌باشد. فرزندان مادران شاغل نمرات هوش بالاتر و پیشرفت تحصیلی بیشتری در دبیرستان دارند((گودرزی و همکاران، 1399). این عوامل و نتایج خود تبیین کننده تفاوت دوگروه در هوش حرکتی و جسمانی می‌باشد.



همینطور می‌توان گفت که به این دلیل عدم حضور مادران در خانه به علت اشتغال از حساسیت رفتار فرزندان کاسته می‌شود و فرزندان از استقلال بیشتری برخوردارند و این استقلال باعث افزایش اعتماد به نفس آنان و به دنبال آن افزایش انجام وظایف خود می‌گردد و در زنان غیرشاغل عکس آن صادق می‌باشد. همینطور فرزندان مادران شاغل نسبت به فرزندان مادران خانه دار دارای عزت نفس بیشتر هستند. فرزندانی که مادران شاغل دارند حداقل بخشی از روز را با بزرگسالانی به غیر از والدینشان می‌گذرانند، این جدایی در واقع می‌تواند احساس خوداتکایی را در کودک پرورش دهد که سبب افزایش میزان اعتماد به نفس فرزند می‌شود. فرزندان مادران شاغل به دلیل رفتن به کلاس‌های آموزشی متفاوت در طول دوران رشد خود از مهد کودک گرفته تا کلاس‌های ورزشی و زبان‌های خارجه توانایی‌های ادراکی و شناختی خود را پرورش می‌دهند که این امر موجب یادگیری مهارت های اجتماعی و تقویت آنها در نوجوان می‌گردد. فرزندان مادران شاغل برای انجام مسئولیت های شخصی بیشتر مورد تشویق و تاًیید قرار می‌گیرند و برای برنامه ریزی انجام تکالیف و وظایف خود از انتخاب های بیشتری برخوردارند. افزون بر آن مادران شاغل زمان بیشتری را برای تفریحات سازنده و فکری فرزندانشان نسبت به زنان غیرشاغل اختصاص می‌دهند. فرزندان دارای مادران شاغل در مقایسه با همسالان دارای مادران غیرشاغل از احساس ارزشمندی، سازگاری اجتماعی، احساس تعلق و حمایت اجتماعی بیشتری برخوردارند و دختران نوجوان آنها مستقل تر و فعال ترند و در آزمون های پیشرفت تحصیلی و هوشی نمرات بالاتری را به دست می‌آورند.



فرضیه دوم پژوهش
بین اضطراب دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
یافته‌ها نشان داد که در متغیر اضطراب بین دو گروه تفاوت معنادار وجود دارد. و فرضیه دوم پژوهش تأیید شد. یافته‌های این پژوهش با یافته‌های علی‌نیا(1399) و خضری(1393) همسو می‌باشد.

علی‌نیا (1399) نشان داد اختلاف معناداری بین میانگین نمره در فاکتورهای شکایت جسمانی، حساسیت بین فردی، افسردگی، اضطراب، پرخاشگری بین دختران مادران شاغل و دختران مادران غیرشاغل وجود دارد. با توجه به نتایج معلوم شد که مقدار این میانگین برای دختران مادران شاغل بیشتر است. و دختران مادران غیرشاغل از سلامت روانی بهتری برخوردار هستند.



نتایج پژوهش خضری(1393) نشان می دهد که بین میزان رضایت زندگی زناشویی زنان شاغل و خانه دار تفاوت معناداری وجود دارد و میانگین رضایت از زندگی زناشویی در بین زنان شاغل بیشتر از زنان خانه دار است. بین متغیرهای میزان تعادل در ساختار قدرت در خانواده, میزان احساس فشار نقش در انجام نقش و تعداد فرزندان با میزان رضایت از زندگی زناشویی رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد. بین میزان درآمد با میزان رضایت از زندگی زناشویی رابطه منفی و معکوس ضعیفی وجود دارد.



در تبیین این یافته می‌توان گفت که از بین اعضای خانواده در رشد و نمو شخصیت کودک، مادر به سبب داشتن بیشترین کنش و واکنش‌های عاطفی از ابتدای تولد با کودک، از نقش بارزی برخوردار است. کنش‌هایی که از بدو تولد بین کودک و مادر وجود دارد، باعث شکل‌گیری ارتباط عاطفی قوی بین آنها می‌شود . عواملی همچون اشتغال مادران در بیرون از منزل باعث بی‌توجهی، بدرفتاری و محرومیت از محبت در کودکان می‌شود و این بی‌توجهی‌ها در بلندمدت منجر به سازش‌نایافتگی‌های موقت و گاه طولانی در کودک می‌شود. طبق نظریه بوم ‌شناختی ، غیبت مادر (مانند اشتغال به کار تمام وقت) بر خانواده، رفتار کودک و سبک تربیتی تاثیر مهمی دارد(فداکار و همکاران، 1394). از طرفی زهراکار(1388) نشان داد که افراد شاغل نسبت به گروه غیر شاغل نمرات پایین‌تری را در مولفه‌های اضطراب و افسردگی و نمرات بالاتری را در سلامت جسمانی نشان دادند که این خود می‌تواند اضطراب فرزندان را نیز پیش‌بینی کند. همینطور فرزندان مادران شاغل نمرات هوش بالاتر و پیشرفت تحصیلی بیشتری در دبیرستان دارند و احساس فشار روانی کمتری می‌کنند. به علاوه فرزندان مادران شاغل در مقایسه با فرزندان مادران خانه‌دار، اغلب از سازگاری شخصیتی و اجتماعی بهتری بهره‌مند بودند(گودرزی و همکاران، 1399). بنابراین می‌توان گفت که در کنار آثار مثبت اشتغال از قبیل کسب استقلال مالی، اعتماد بنفس، کاهش افسردگی، آثار و تبعات منفی بر کیفیت زندگی را نیزممکن است به دنبال داشته باشد. ازجمله می‌توان به فشار روحی و جسمی ناشی از کار مضاعف و احساس تقصیر در رسیدگی به امور فرزندان، استرس و ... اشاره کرد که این حالات سلامت روان مادر و خانواده به خصوص فرزندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد(خضری، 1393).



نحوه ارتباط والدین با فرزندان قویترین عامل موثر بر الگوهای تعاملی خانواده محسوب می‌شود، خصوصا در دوره‌هایی از زندگی فرزندان که تحولات اساسی رشد روانی طی می‌شود و از آنجا که مادر اولین کسی است که فرزند با او رابطه برقرار می‌کند، لذا مهمترین نقش را در پرورش ویژگی‌های روانی و عاطفی فرزند به عهده دارد و کانون سلامتی یا بیماری محسوب می‌شود. تحقیقات نشان داده‌اند که اختلالات رفتاری کودکان ارتباط تنگاتنگی با مشکلات و وضعیت اشتغال والدین دارد(علی‌نیا، 1399). روابط سالم والدین با فرزندان می‌تواند زمینه رشد وسلامت روانی فرزندان را فراهم کند و باعث شود تا فرزندان بتوانند عواطف و احساسات خود را تعدیل نمایند در واقع محبت والدین عامل سلامت جسم و روان است نبود آن سبب ظهور نابهنجاری‌های رفتاری می‌شود.اثر عوامل مختلف فردی، تحصیلی و خانوادگی در ایجاد اضطراب عبارت از: سن، پایه تحصیلی، بیماری و ناتوانی، اشتغال، نوع شغل پدر، اشتغال مادر در خارج از منزل، میزان تحصیلات پدر یا مادر، فقدان پدر یا مادر، مرگ برادر یا خواهر در یک سال گذشته، بیماری یا ناتوانی در خانواده، انجام فرائض دینی، وضعیت تحصیلی.



فرضیه سوم پژوهش
بین تبحر حرکتی دختران نوجوان با مادر شاغل و دختران نوجوان با مادر خانه دار تفاوت وجود دارد.
با توجه به یافته‌ها متوجه می‌شویم که در مولفه‌های سرعت دویدن و هماهنگی اندام فوقانی بین دو گروه تفاوت معنادار وجود دارد. در سایر مولفه‌ها تفاوت معناداری مشاده نشد. لذا فرضیه سوم پژوه تأیید می‌گردد. به عبارت دیگر میانگبن نمرات دختران نوجوان با مادر شاغل در مولفه‌های سرعت دویدن و هماهنگی اندام فوقانی از متغیر تبحر حرکتی بالاتر از دختران نوجوان با مادر خانه دار بود. یافته‌های پژوهش با یافته‌های محمدزاده و یوسفی(1402)، آهاری و قدیری(1399)، سبزواری و همکاران(1398) و والکووا و همکاران(2021) هماهنگ است.

آهار و قدیری (1399) در پژوهشی با هدف بررسی تأثیر تمرینات تصویرسازی حرکتی بر تبحر حرکتی کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم (ASD) نشان داد روند تغییر دو گروه از پیش آزمون به پس آزمون متفاوت بوده است و پس از انجام تمرینات رشد معنی‌داری داشتند. براساس یافته های تحقیق تمرینات تصویرسازی حرکتی به عنوان راهکاری در دسترس، مقرون به صرفه و تأثیرگذار برای کوکان ASD توصیه شد. این موضوع نشان از اهمیت رسیدگی و توجه والدین به خصوص مادر در ارتقاء توانایی‌های فرزند دارد.



سبزواری و همکاران (1398) پژوهشی با هدف تاثیر بازی های حرکتی ریتمیک بر تبحر حرکتی، پیشرفت تحصیلی و عزت نفس کودکان دارای اختلال هماهنگی رشدی انجام دادند. نتایج نشان داد تمرین بازی های حرکتی ریتمیک تاثیر معناداری بر تبحر حرکتی، پیشرفت تحصیلی و عزت نفس، کودکان دارای اختلال هماهنگی رشدی در گروه تجربی نسبت به گروه کنترل داشته است.



والکووا و همکاران (2021) پژوهشی با هدف بررسی تفاوت های تبحر حرکتی در دختران پیش دبستانی مرتبط با فعالیت بدنی سازمان یافته انجام دادند. این مطالعه نشان داد که تمرین ورزشی به توسعه قابلیت های حرکتی کمک می‌کند و بر تفاوت‌های فردی در امتیازات کودکان تأثیر می‌گذارد. یافته‌های آنها به درک اهمیت ترویج بازی‌های مهارت‌های کنترل شده برای دختران و کودکان پیش‌دبستانی کمک کرد.

در نبیین این یافته‌ها می‌توان گفت زنان شاغل به دلیل اینکه میزان ساعات کمتری را در مقایسه با زنان خانه دار با کودکان‌شان صرف می‌کنند درگیری‌های روزانه‌ی کمتری با کودکانشان دارند و از طرف دیگر احساساتی همچون حس جبران یا حس گناه باعث می‌شود تا سبک‌های فرزندپروری را به کار گیرند که باعث استقلال بیشتر فرزندان و از طرفی سوق دادن آنان به سمت توانایی‌های حرکتی می‌گردد. چون مادران شاغل احتمالاً دارای تحصیلات بالاتری هستند و به خاطر درآمد مالی که دارند دارای رفاه بیشتر هستند، بنابراین شیوه فرزندپروری مثبت‌تری را اتخاذ می‌کنند.. که این امر خود باعث ارتقاء ابعاد کیفیت زندگی فرزندان آنها شامل سلامت عمومی می‌گردد. این امر شامل تهیه فرصت‌های آموزشی ورزشی برای فرزندان بوده و آنان را در توانایی‌های جسمانی تقویت می‌نماید.



نوجوانی سن بحرانی شرکت در فعالیت بدنی در طول دوره زندگی است و نوجوانان برای اجرای فعالیت ورزشی نیازمند حمایت همه جانبه والدین هستند. نوجوانانی که مادر شاغل دارند ممکن است اکثر وقت خود را جهت کاهش نگرانی مادر از تنها مادران فرزندان در خانه در فعالیت‌های فوق برنامه سپری کنند و وقت خود را با دنیای ورزش، دوستان و بازی های پرتحرک پر کنند. در نگاهی دیگر پیگیری و رسیدگی والدین شاغل به فعالیت ورزشی، کشف استعدادها و تشویق به اجرای رشته ورزشی مورد علاقه فرزند، سبب افزایش یا بیشتر شدن فعالیت بدنی می شود.

همچنین، تبحر حرکتی نوجوانان بر عزت‌نفس و سازگاری اجتماعی آنها اثرگذار است و از طرفی نیز این امکان وجود دارد که نوجوانان برای کسب عزت نفس بالاتر و یا سازگاری اجتماعی نسبت به ارتقاء توانایی‌های مربوط به تبحر حرکتی خود تلاش کنند. به خصوص این امر در بین فرزندان دارای مادر شاغل بیشتر نمود می‌یابد که در این حالت فرزندان در پی پرکردن خلاء ناشی از عدم حضور مادر می‌باشند.

هنگامیکه افراد برای یادگیری و آموزش مهارت‌های ورزشی تلاش می‌کنند، رفتارهای ورودی گسترده‌ای را از خود نشان می دهند؛ بنابراین، با کسب مهارت حرکتی خاص و تمرین آن، سطح تبحر حرکتی فرد ممکن است تغییر کند. کمبود تبحر حرکتی شاید در بسیاری از افراد ناشی از شرکت‌نکردن در فعالیت‌های ورزشی بوده است و نه فقط ناشی از ارتباط آنها با قیود مختلف؛ بنابراین، وجود ارتباط یا نبود ارتباط بین تبحر حرکتی و هوش هیجانی، با تمرین می‌تواند تغییرپذیر باشد و این تمرین در شرایطی که مادران شاغل به دلیل جبران عدم حضور خود در منزل از مکانسیم‌های جبرانی دیگری مانند شرکت دادن فرزندان در فعالیت‌های ورزشی، آموزشی و گروهی استفاده می‌کنند، نمود بیشتری می‌یابد.



5-2- محدودیت های پژوهش
شرایط روحی و روانی دانش آموزان هنگام اجرای آزمون قابل کنترل نبودبا توجه به انجام پژوهش در بین دانش‌آموزان شهر اراک لذا در تعمیم نتایج این پژوهش به سایر مناطق آموزش و پروش دیگر استان ها و جوامع آماری باید جانب احتیاط را رعایت نمود.

به علاوه متغیرهای دیگری نظیر نوع شغل مادر و میزان استرس‌های شغلی درنظر گرفته نشد.
با توجه به انتخاب جنسیت دختر در این پژوهش در تعمیم نتایج باید جانب احتیاط را رعایت نمود.
5-3- پیشنهادات
5-3-1- پیشنهادات پژوهشی
پیشنهاد می‌شود در پژوهش های آتی
مشوق‌هایی برای دانش‌آموزان در نظر گرفته شود تا با انگیزه بیشتری در پژوهش مشارکت داشته باشند.



با توجه به محدویت دوم پژوهش که ذکر شد می‌توان این پژوهش را در چند استان دیگر انجام سپس نتایج با هم مقایسه شود.

پژوهش یا این عنوان با کنترل متغیرهای دیگری مانند نظیر نوع شغل مادر و میزان استرس‌های شغلی درنظر گرفته شود.

با توجه به انتخاب جنسیت دختر در این پژوهش پیشنهاد می‌گردد پژوهش با این عنوان روی پسران انجام و نتایج با هم بررسی شوند.

2-3-5- پیشنهادات کاربردی
نتایج این مطالعه نشان داد که بین دانش‌آموزان دارای مادران شاغل و خانه‌دار در میزان اضطراب تفاوت معنادار وجود دارد. لذا پیشنهاد می‌گردد تا آموزش‌های لازم برای مادران شهر اراک در خصوص ارتقاء سطح سلامت روان فرزندان از طریق سازمان‌های ذی‌ربط مانند آموزش و پرورش برگذار گردد.



نتایج این مطالعه نشان داد که بین دانش‌آموزان دارای مادران شاغل و خانه‌دار در میزان سرعت دویدن و هماهنگی اندام فوقانی نیز تفاوت وجود دارد. لذا پیشنهاد می‌گردد تمرین‌های ورزشی و جسمی متناسب با سن و علایق دانش‌آموزان دختر در ساعات حضور در مدرسه در مدارس شهر اراک به گونه‌ای طراحی گردد که دلایل این تفاوت تأثیرات کمتری را بر تبحر حرکتی دانش‌آموزان داشته باشد.



همینطور با توجه به تفاوت معنادار در مولفه‌های توانایی ادراکی، ارتباط غیر کلامی، یادگیری و تجربه مهارتها، آمادگی جسمانی ازمتغیر هوش حرکتی- جسمانی پیشنهاد می‌گردد آموزش‌های لازم برای خانواده‌ها در زمینه ارتقاء هوش حرکتی-جسمانی فرزندان برگذار گردد.

فهرست منابع
ردیف نشانی تعداد کلمات برداشت شده درصد برداشت
1 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/feb4098902b44bb980211364ff95dedb 3001 %14
2 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/bb06ee3f96b8152c18edaaccea5ed26e 1925 %9
3 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/1bd8fee1dd57d2c3636e43fc2869313f 1450 %7
4 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/eeb165dc231b7706d83af6b097d26a81 243 %1
5 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9c113d1627208865c6c89227414833ab 219 %1
6 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/d1ea4307b2240700183a8757a80b438e 218 %1
7 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/2cf12af3475ab646dbbc2df730186f7b 212 %1
8 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6d5485f67114c215f668a7525d14028b 198 کمتر از یک درصد
9 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/4858048eabd586a1d5c95a53d1d3cee7 163 کمتر از یک درصد
10 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/d8a43d734e110b9898dc8ea51470a33e 157 کمتر از یک درصد
11 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/abd70f3c21783da247a8bcd4aa90c69b 151 کمتر از یک درصد
12 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/5b83ca6a18b9134b05cb36bda728eb79 132 کمتر از یک درصد
13 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/4a4acaa448a9391ecbe29e6378b0e69c 123 کمتر از یک درصد
14 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/60cf5e951b9b69e16742486ef7feef6f 122 کمتر از یک درصد
15 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7eb2e54feced053c8f9618ba0487b693 120 کمتر از یک درصد
16 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/65e7537c84b0f9b337e5a16bc83667b8 119 کمتر از یک درصد
17 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c64b161ec4c22372ed0f61f9ee2f0695 113 کمتر از یک درصد
18 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7371c3b08a925bcf17feb7fb0954919e 111 کمتر از یک درصد
19 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/308e602e6e49ab6cefe0ca0c6bd019bc 106 کمتر از یک درصد
20 http://tlr.shahed.ac.ir/article-1-664-en.pdf 102 کمتر از یک درصد
21 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/559053b3ee0fb2582d856d53828eda10 99 کمتر از یک درصد
22 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/ca959f662a54a504232c9621b1246e67 98 کمتر از یک درصد
23 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/994884209fb73eb57b36db61cfe45b40 96 کمتر از یک درصد
24 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fcb725300261084e02bd74dc915e794e 87 کمتر از یک درصد
25 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b3d498c3ebd2154f9776182520ad4a00 85 کمتر از یک درصد
26 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/dfccd1929a440082b01f2cda8dbdbf29 85 کمتر از یک درصد
27 http://sjimu.medilam.ac.ir/article-1-393-en.pdf 84 کمتر از یک درصد
28 https://jisds.srbiau.ac.ir/article_6805_1e30d056fd833048b88588f8297afc3a.pdf 81 کمتر از یک درصد
29 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/158bcd37fba329c8ef66240c46c6ce2f 76 کمتر از یک درصد
30 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/3b0c864d0efc1edae6765f7fd976ee54 76 کمتر از یک درصد
31 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/634d87731a4c12fd39cdc3be0bee3671 74 کمتر از یک درصد
32 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7525634590a68782d4d4681740a54938 73 کمتر از یک درصد
33 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/54642854acab9bdaebe60cba3bfa601f 60 کمتر از یک درصد
34 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/00941f2c4aa489bb555edb730bcfbfe6 56 کمتر از یک درصد
35 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/72ee89e598d878daa617e63184a83a5b 56 کمتر از یک درصد
36 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a36392bc50b78c94353fe8285e2d8b70 54 کمتر از یک درصد
37 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/8eff15d7b8801624d07aca0c5f298b71 51 کمتر از یک درصد
38 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6a9ce680f3ba00b4be93a07eebfa6f81 48 کمتر از یک درصد
39 http://rjms.iums.ac.ir/article-1-5639-fa.pdf 47 کمتر از یک درصد
40 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0f7d3dea3a5b14468caa9373bf00bcda 46 کمتر از یک درصد
41 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/29133fa4f6e3509367592454d029479b 44 کمتر از یک درصد
42 https://jmlm.ut.ac.ir/article_28983.html 44 کمتر از یک درصد
43 https://mbsp.sbu.ac.ir/article_99537_916370c51e231a4a1c52e76336f05b8f.pdf 43 کمتر از یک درصد
44 http://msb.journals.umz.ac.ir/article_838_7d041f6d397ebcebcfe6942f301bf6d7.pdf 43 کمتر از یک درصد
45 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/5ee1537e87ab9f9b54eee192ea7cae0a 42 کمتر از یک درصد
46 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/737fea56de8727c353b7e7cad4f94c78 42 کمتر از یک درصد
47 http://humanities.cfu.ac.ir/article_1719_92ee564c3568b5dd132162f1c32be619.pdf 42 کمتر از یک درصد
48 http://jzvj.miau.ac.ir/article_4055_906dce25722be6e3e2743f4f769a6f06.pdf 42 کمتر از یک درصد
49 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/3a36f752ae30b94d2b57d3e58441a791 39 کمتر از یک درصد
50 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/bb8d2dac2ac0ef3a9a73308d63213d4f 37 کمتر از یک درصد
51 https://spsyj.ssrc.ac.ir/article_1491_31e13f6ef07ade149d784fe11ba215b9.pdf 37 کمتر از یک درصد
52 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6fb88d15104bb5be21119043f6639ad2 36 کمتر از یک درصد
53 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/481a4972293e12096a6e377c537db7ca 36 کمتر از یک درصد
54 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/deafd5d7e0aa58119e20eb2773a6f677 36 کمتر از یک درصد
55 https://spsyj.ssrc.ac.ir/article_118_e316680f286dbdcb64a583fbe1b50874.pdf 34 کمتر از یک درصد
56 http://medrehab.sbmu.ac.ir/article_1100733_c9870df8fed4b7ca00f588ee7932beb9.pdf 33 کمتر از یک درصد
57 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/41f321ac9f3dcafc990c1611b20d6b37 32 کمتر از یک درصد
58 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c5f57ba906ebd83b8c4c593e91244d2f 32 کمتر از یک درصد
59 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c0a8c8157bcc9d2e9f4195f972ba0774 31 کمتر از یک درصد
60 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b68a2f243cbfa8c8f6fe3e086e229e1f 31 کمتر از یک درصد
61 http://womenstudy.ihcs.ac.ir/article_2511.html 30 کمتر از یک درصد
62 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0bcfdfa22c452a11fc438f8a4785749a 29 کمتر از یک درصد
63 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/dd3b01bd28464bed1c32b043dc999eeb 29 کمتر از یک درصد
64 https://jmlm.ut.ac.ir/article_24638.html 29 کمتر از یک درصد
65 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/f7ff0088933c6f5cca582859d5820e90 28 کمتر از یک درصد
66 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/64aa2903f606ecf3e6be3e145127fb40 26 کمتر از یک درصد
67 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/989a6bc56fe765faa3148858a433cc96 24 کمتر از یک درصد
68 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/3119b5bff21f72dcfcb501812124febf 23 کمتر از یک درصد
69 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/130250d9b78240f6c1b9a15c91ce120b 23 کمتر از یک درصد
70 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7104eea9f99fbcc45b487d9cd65b3330 21 کمتر از یک درصد
71 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/62b83a419cb6acd5305e85601b4f49b5 21 کمتر از یک درصد
72 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/aa1090030dc2d8a34d90a354d237104a 20 کمتر از یک درصد
73 https://jmlm.ut.ac.ir/article_59380.html 20 کمتر از یک درصد
74 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c2f63823f35be17d067e047361b9ab36 19 کمتر از یک درصد
75 http://mbj.ssrc.ac.ir/article_60_d963ce11fcf3c2f0e776d3a51f645ec2.pdf 19 کمتر از یک درصد
76 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/dcaa7823d76ded83bf3a52edac7654b8 17 کمتر از یک درصد
77 http://childmentalhealth.ir/article-1-43-fa.pdf 17 کمتر از یک درصد
78 https://jcoc.sbu.ac.ir/article_99456_76d52fd9c1d4481f5e956d6463c177ef.pdf 16 کمتر از یک درصد
79 https://jep.atu.ac.ir/article_1575_1aee0468fa862aaaec415f57bb6896ca.pdf 16 کمتر از یک درصد
80 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/21a0bb5d17932646da8a888b993c2bf9 15 کمتر از یک درصد
81 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/8cbb2aa0dfe8eacf0aaca8d5efad3b78 15 کمتر از یک درصد
82 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c56856c784cb8ab0ff68d65532d34fe9 14 کمتر از یک درصد
83 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/3a25ccd2afd228dc739f9111852514df 14 کمتر از یک درصد
84 http://rjms.iums.ac.ir/article-1-5255-fa.pdf 14 کمتر از یک درصد
85 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/4760ef6d63b4a3d7227e4e0696b09024 12 کمتر از یک درصد
86 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9408eb43eb3f98f9e12e6b4e1c887cbd 12 کمتر از یک درصد
87 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/b4a4a3daf06fa484ac6707ef67d0bd7f 11 کمتر از یک درصد
88 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fd19ca66938efd114a0ba0c61ce1cf2d 11 کمتر از یک درصد
89 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/8a5a31b59efebe0ed5f7d0f9e4d4aa2c 11 کمتر از یک درصد
90 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/55335326423d124fd6b5953e07ba0e47 11 کمتر از یک درصد
91 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/72fd05db00ed5e36b2825a202ac1ec96 11 کمتر از یک درصد
92 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fb6b01899c73fda7c3f4687076c8fb9e 11 کمتر از یک درصد
93 http://jpe.atu.ac.ir/article_7861_c6041c7907778df00dac1ddeb51f0c44.pdf 11 کمتر از یک درصد
94 http://psychologicalscience.ir/article-1-1208-fa.pdf 11 کمتر از یک درصد
95 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/545e86a2f899a1f6258f6402b9085ecc 10 کمتر از یک درصد
96 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6b0f0d992d17405041045338af79be96 10 کمتر از یک درصد
97 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/abc2b010adea1c42cce1c68b5ca4977a 10 کمتر از یک درصد
98 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/67e0d8a0939cc94b9e89eb4c084a24e6 9 کمتر از یک درصد
99 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/8435fc70303c3d7072a50185e236f974 9 کمتر از یک درصد
100 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6ebfb611afb7e5d16b739f41786ecb8f 9 کمتر از یک درصد
101 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/146ca645a9c496f01884b4e704dcc158 8 کمتر از یک درصد
102 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/fbb4c42c3d7bb871bd2e73bb8f30679a 8 کمتر از یک درصد
103 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/ebd7ae9cba3ff6801d225d49c92ff6fa 8 کمتر از یک درصد
104 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/db239934fd6ded50b384629c33d77687 6 کمتر از یک درصد
105 https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9a5964cc95933c722cebdf02b397378a 5 کمتر از یک درصد
106 http://rjms.iums.ac.ir/article-1-6547-fa.pdf 5 کمتر از یک درصد

کلیه حقوق محفوظ است.
Loading...
از شکیبایی شما سپاسگزاریم